اقتصاد جهانی در برابر شوک نفتی/ از سوخت جت تا فولاد
برخلاف تصور رایج که بنزین را اصلیترین محصول نفت خام میداند، ساختار واقعی پالایش نفت بسیار پیچیدهتر و متنوعتر است. درک این واقعیت برای فهم اثرگذاری همزمان بحرانهای ژئوپلیتیکی بر کل اقتصاد جهانی اهمیت اساسی دارد، زیرا نفت تنها سوخت خودروها نیست، بلکه ستون فقرات بسیاری از فعالیتهای صنعتی و حملونقل بهشمار میرود.
به گزارش مهر، بر اساس الگوی متعارف پالایش، ترکیب تقریبی محصولات حاصل از یک بشکه نفت خام به این شرح است:
فرآورده — سهم حجمی
- بنزین: ۴۵.۹٪
- دیزل و گازوئیل: ۳۰.۰٪
- سوخت جت: ۱۱.۰٪
- کک نفتی (مصرف در فولاد و آلومینیوم): ۴.۶٪
- گاز پالایشی (Still Gas): ۳.۹٪
- گازهای مایع هیدروکربنی: ۳.۵٪
- آسفالت و قیر: ۲.۰٪
- سوخت سنگین کشتیها: ۱.۹٪
- روانکنندهها: ۱.۰٪
- سایر فرآوردهها: ۲.۳٪
بر این اساس، تنها فرآوردههای مرتبط با بخش حملونقل (بنزین، دیزل، سوخت جت و سوخت سنگین) حدود ۸۸.۸ درصد از خروجی هر بشکه نفت را تشکیل میدهند. اگر گازهای مایع هیدروکربنی و کک نفتی ـ که خوراک صنایع پاییندستی هستند ـ نیز افزوده شود، در مجموع ۹۶.۹ درصد از نفت خام صرف تأمین انرژی و مواد اولیه حیاتی اقتصاد جهانی میشود.
در چنین شرایطی، هرگونه اختلال در عرضه نفت، صرفاً به معنای کاهش دسترسی به بنزین نیست. حذف هر بشکه نفت از چرخه بازار، همزمان بر تأمین گازوئیل (و به تبع آن حملونقل کالا)، سوخت جت (حملونقل هوایی)، قیر (پروژههای عمرانی) و خوراک صنایع سنگین اثر میگذارد و زنجیرهای از پیامدهای اقتصادی را فعال میکند.
حال اگر فرض شود طی دو ماه، یک میلیارد بشکه نفت از عرضه جهانی حذف شود، پیامدهای آن صرفاً محدود به افزایش قیمت سوخت نخواهد بود؛ بلکه میتواند به جهش هزینههای حملونقل، اختلال در تجارت بینالمللی، فشار بر صنایع انرژیبَر و در نهایت کندی رشد اقتصادی در سطح جهانی منجر شود.
آژانس بینالمللی انرژی نیز هشدار داده است که تداوم بحرانهای انرژی میتواند آثار گستردهای بر بازارها بر جای بگذارد؛ از افزایش قیمتها و اختلال در ناوگان حملونقل گرفته تا تشدید ریسک رکود اقتصادی در مقیاس بینالمللی.