تاکنون چند انسان روی زمین زندگی کردهاند؟
- بسیاری از مردم گمان میکنند که جمعیت کنونی زمین از تعداد تمام انسانهایی که در طول تاریخ مردهاند بیشتر است.
- برخلاف تصور رایج، جمعیت کنونی زمین با حدود ۸ میلیارد نفر هرگز از تعداد انسانهایی که در گذشته زندگی کرده و مردهاند، بیشتر نیست.
- براساس برآوردهای جمعیتشناسان، از زمان پیدایش انسان خردمند در حدود ۱۹۰ هزار سال پیش تاکنون، میان ۱۱۷ تا ۱۴۰ میلیارد انسان روی زمین زیستهاند.
- پیشرفتهای کشاورزی، پزشکی و صنعتی در دو قرن اخیر باعث رشد سریع جمعیت شد، اما در بیشتر تاریخ بشر، میانگین طول عمر کوتاه و نرخ مرگومیر بسیار بالا بود.
- در نتیجه، بیش از ۹۳ درصد تمام انسانهایی که تاکنون به دنیا آمدهاند درگذشتهاند و ما تنها بخش کوچکی از کل تاریخ نوع بشر را تشکیل میدهیم.
به گزارش زومیت، شاید تاکنون با خود فکر کرده یا از دیگران شنیده باشید که تعداد افرادی که اکنون روی زمین زندگی میکنند، از تعداد تمام انسانهایی که تاکنون مردهاند، بیشتر است. در نگاه اول، این ادعا چندان دور از ذهن بهنظر نمیرسد، زیرا رشد جمعیت در چند قرن اخیر چنان سریع بوده که گاهی تصور میشود اکنون در اوج حضور بشر روی زمین قرار داریم. اما آیا واقعاً چنین است؟ آیا ممکن است تعداد زندهها از تمام مردگان تاریخ بیشتر شده باشد؟
در آغاز قرن بیستم، یعنی حدود سال ۱۹۰۰ میلادی، جمعیت جهان فقط ۱٫۶ میلیارد نفر بود. اما طبق پیشبینی سازمان ملل، جمعیت جهان در سال ۲۰۲۲ از مرز ۸ میلیارد نفر فراتر رفت. این رشد خیرهکننده بیش از هر چیز به لطف پیشرفتهای کشاورزی، بهداشت، پزشکی و صنعتی ممکن شده است.
انقلاب صنعتی موجب شد مرگومیر نوزادان و کودکان کاهش یابد، طول عمر انسانها رشد کند و میزان تولید غذا بهطور بیسابقهای افزایش یابد. این عوامل باعث شدند نرخ زادوولد برای مدتی بالا بماند، درحالیکه نرخ مرگومیر بهشدت کاهش یافت. نتیجه این امر جمعیتی بود که با سرعتی سرسامآور رو به افزایش گذاشت.
اما حتی با این رشد عظیم، دادههای تاریخی نشان میدهد که تعداد کل انسانهایی که تاکنون روی زمین زندگی کردهاند، بسیار بیشتر از جمعیت کنونی است. پیش از قرن نوزدهم، برآورد جمعیت بسیار دشوار بود. صرفاً در چند قرن اخیر سرشماریهای رسمی و ثبت آمار جمعیتی در کشورهای مختلف بهصورت منظم انجام میشود. بههمین دلیل، دادههای مطمئن از حدود سال ۱۸۰۰ میلادی به بعد در دسترساند.
انسانهای مدرن، یعنی گونهی انسان خردمند حدود ۶۰ تا ۲۰۰ هزار سال پیش در آفریقا پدیدار شدند. سپس گروههایی از آنها حدود ۶۰ هزار سال پیش از قارهی آفریقا مهاجرت کردند و به تدریج سراسر زمین را درنوردیدند. برای بیشتر این دوران طولانی، سند مکتوبی از جمعیت وجود ندارد. بنابراین دانشمندان ناچارند از مدلهای آماری و شواهد باستانشناسی برای تخمین جمعیت آن دوران استفاده کنند.
برای درک بهتر شرایط انسانهای نخستین، کافی است بدانیم امید به زندگی در بسیاری از جوامع باستانی بسیار پایین بود. بهعنوان مثال، در عصر آهن در فرانسه (حدود ۸۰۰ سال پیش از میلاد تا ۱۰۰ میلادی)، میانگین طول عمر تنها ۱۰ تا ۱۲ سال تخمین زده شده است! در چنین شرایطی، برای حفظ بقای گونه، هر زن باید فرزندان زیادی به دنیا میآورد. برآورد میشود نرخ تولد زنده در آن دوران حدود ۸۰ تولد به ازای هر هزار نفر جمعیت بوده است، یعنی تقریباً دو برابر بالاترین نرخهای امروزی در کشورهای درحالتوسعه.
مرگ زودرس، بیماریهای واگیر، کمبود غذا و خطرات طبیعی، همه عواملی بودند که مانع از رشد چشمگیر جمعیت در آن دوران میشدند. انسانها در گروههای کوچک زندگی میکردند و هر نسل با سختی فراوان بقای خود را تضمین میکرد.