رؤیای غیرممکن؛ آیا ابرپروژه لاین عربستان به پایان خط رسیده است؟
پروژه آسمانخراش طولانی نئوم در عربستان سعودی که وعده تغییر آینده شهری را میداد، حالا با مشکلات مالی و برنامهریزی روبهرو شده است.
جیب نیوز – لاین، پروژه جاهطلبانه عربستان سعودی برای ساخت شهری خطی و شیشهای در دل صحرا، در سالهای اخیر توجهات زیادی را به خود جلب کرده است. این پروژه به سرپرستی محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی با بودجهای عظیم و وعدههایی از تکنولوژی پیشرفته، حملونقل فوقسریع و محیط زیست پایدار، وعده میدهد که نماد آینده شهری دنیا خواهد بود.
اما با گذشت زمان، بسیاری از طرحهای شهر آرمانی لاین با واقعیتهای فیزیکی و محدودیتهای مالی روبهرو شدهاند. آنچه زمانی یک رؤیای آیندهنگرانه بود، حالا با مشکلاتی روبهرو است که شاید بتوان گفت «پایان خط» را رقم زدهاند. نشریه فایننشال تایمز بهتازگی در گزارشی مفصل به لاین و چالش های آن پرداخته و بسیاری از واقعیتهای ناگفتهی این ابرپروژهی بلندپروازانه را زیر ذرهبین برده است.
یکی از جاذبههای اصلی لاین، «هیدن مارنیا» نام دارد؛ قسمتی از شهر که قرار است دروازهای به ارتفاع برج شارِد لندن برای عبور بزرگترین کشتیهای کروز جهان داشته باشد تا در بندری عمیق در دل صحرا پهلو بگیرند. برفراز این دروازه، ساختمانی ۳۰ طبقه از شیشه و فولاد مانند چلچراغ آویزان میشود؛ اما طراحان پروژه هشدار دادهاند که قوانین فیزیک ممکن است با این ایده همراهی نکند.
زیر مارینا، ایستگاه قطار پرسرعت طراحی شده و برفراز چلچراغ، استادیوم فوتبال ۴۵هزار نفری، ۳۵۰ متر بالاتر از سطح دریا برای میزبانی از جام جهانی ۲۰۳۴ عربستان پیشبینی شده است.
وقتی معماران نقشهها را بررسی کردند، چلچراغ ناممکن به نظر میرسید. یکی از معماران به طارق قدومی، مدیر اجرایی پروژه، هشدار داد که آویزان کردن ساختمان ۳۰ طبقه از پلی در ارتفاع صدها متری خطرناک است چراکه ساختمان ممکن است مانند آونگ حرکت کند، سرعت بگیرد و در نهایت سقوط کند.
شرح ویدئو: ویدئو تبلیغاتی نئوم مراحل ساخت هیدن مارینا در شهر لاین را نشان میدهد.
با وجود هشدارها، طارق قدومی به کار ادامه داد. حتی مسائل ساده هم با ساختمان معکوس پیچیده شدند. چلچراغ تنها بخش کوچکی از لاین محسوب میشود: کلانشهری عظیم به شکل ساختمانی شیشهای و آینهای با ارتفاع پیوستهی ۵۰۰ متر که ۱۷۰ کیلومتر در صحرا کشیده میشود و قرار است ۹ میلیون نفر را در خود جای دهد. لاین مرکز ابرپروژهای بزرگتر به نام «نئوم» است و شاهزاده محمد میخواهد با آن نشان دهد که جاهطلبی عربستان فراتر از نفت، به سمت اقتصاد دیجیتال حرکت میکند.
اما با پیشرفت طراحیها، رؤیای ولیعهد سعودی با واقعیت برخورد کرد. معماران پروژه دراین باره تردید کردند که آیا چنین سازهی عظیمی واقعاً قابل ساخت است یا نه. هزینهها افزایش یافت، جدول زمانی عقب افتاد و سرمایهگذاری خارجی که ریاض روی آن حساب کرده بود، به دست نیامد.
هزینهها، کندی ساخت و واقعیتهای تلخ
امروز، با صرف دستکم ۵۰ میلیارد دلار، صحرا پر از ستونها و خندقهای عمیق شده است. اما شاهزاده محمد که ریاست نئوم را برعهده دارد، برنامههای فاز اول پروژه را به شدت کوچک کرده است.
کارمندان نئوم میگویند از نظر فنی بسیاری از بخشهای لاین هنوز قابل ساخت است، اما هیچکس حاضر نیست هزینه آن را بپردازد. روند ساخت در نئوم کند شده است و فقط چند پروژه مانند پیست اسکی صحرایی تروجنا، میزبان بازیهای آسیایی زمستانی ۲۰۲۹، با سرعت پیش میرود. نئوم اعلام کرده که تمرکز اکنون روی «مهندسی پیچیده و طراحی دقیق فاز اول» است. اما یکی از کارمندان سابق گفته همه میدانند پروژه عملی نخواهد شد و اکنون تنها مسئله این است که شاهزاده محمد با ملایمت با واقعیت روبهرو شود.
از نظر فنی بسیاری از بخشهای لاین هنوز قابل ساخت است، اما هیچکس حاضر نیست هزینه آن را بپردازد.
محمد بن سلمان در سال ۲۰۱۷ با ۳۱ سال سن به ولیعهدی رسید و بلافاصله موقعیت خود را بهعنوان حاکم غیررسمی عربستان تثبیت کرد؛ اقدامی که منتقدان آن را یک «کودتای درباری» توصیف کردند. او پیشتر نیز برنامههایی گسترده، هرچند خودکامانه برای مدرنسازی کشور و کاهش وابستگی به نفت آغاز کرده بود. نئوم، که چند ماه پس از رسیدن او به ولیعهدی راهاندازی شد، تجسم این دیدگاه محسوب میشود.
ایده شهر خطی ابتدا از خود شاهزاده بود. طرح اولیه توسط شرکت معماری مورفسیس در لسآنجلس ارائه شد و شامل نواری ۲ کیلومتری از سکونتگاهها از دریا تا کوهها و متصل به راهآهن بود. اما در اواخر ۲۰۲۰، شاهزاده محمد دستور جدیدی صادر کرد: «اگر آن دو کیلومتر را برداریم و به دو برج تبدیل کنیم، چه میشود؟»
توصیههای ولیعهد فراتر از تعیین عرض لاین به ۲۰۰ متر بود. او به تیم گفت: «میخواهم یکپارچه و آینهای باشد.» لاین با سقفی ثابت در ۵۰۰ متر بالاتر از سطح دریا، یکی از بلندترین ساختمانهای جهان محسوب میشود. اما برخلاف اکثر آسمانخراشها، تا اوج آن قابل سکونت بود. برخی مشاوران پیشنهاد محدودکردن ارتفاع به صد متر برای حفظ منظره و کاهش هزینهها دادند، اما شاهزاده بیتوجه بود: «باید ۵۰۰ متر ارتفاع داشته باشد و ۲۰۰ متر عرض.»
طرح لاین در سال ۲۰۲۱ معرفی و کمکم استخدام نیروها آغاز شد. هزاران معمار، مهندس، مدیر ساخت و طراح برای نئوم به کار گرفته شدند. بسیاری از آنها مجبور بودند در خود صحرا مستقر شوند، در کابینهای کوچک زندگی کنند و در سالن غذاخوری جمعی غذا بخورند.