راهکارهای عملیاتی برای عبور از بحران بنزین
تنوع سبد سوخت؛ راهبرد امنیت انرژی_ ۳۸
به گزارش مهر، وضعیت مصرف بنزین در کشور به نقطهای رسیده است که تولید داخلی دیگر پاسخگوی نیاز فزاینده نیست. آمارهای رسمی نشان میدهد که مصرف روزانه بنزین از مرز ۱۳۰ میلیون لیتر عبور کرده است. این در حالی است که حداکثر ظرفیت تولید پالایشگاهی کشور در بهترین حالت به ۱۱۰ میلیون لیتر میرسد. این شکاف ۲۰ میلیون لیتری به معنای خروج میلیاردها دلار ارز برای واردات سوخت است. ایران به عنوان دارنده دومین ذخایر بزرگ گاز جهان پتانسیل عظیمی برای جایگزینی بنزین با گاز طبیعی دارد. توسعه زیرساختهای سی ان جی در دهه هشتاد خورشیدی یک گام موفق بود اما در سالهای اخیر این صنعت دچار رکود شده است.
برای حل این مشکل باید ایستگاههای سوخترسانی نوسازی شوند. دولت باید مشوقهای مالی مستقیمی برای تبدیل خودروهای تکسوز به دوگانهسوز ارائه دهد. افزایش تعداد نازلهای فعال در جایگاهها میتواند صفهای طولانی را کاهش دهد. سرمایهگذاری در بخش کمپرسورهای فشار قوی برای سرعت بخشیدن به فرآیند سوختگیری ضروری است. بخش خصوصی باید با تضمین سودآوری وارد مدار ساخت تجهیزات شود. تکنولوژی مخازن نسل جدید که وزن کمتری دارند باید در داخل بومیسازی شود. این اقدامات میتواند سهم سی ان جی را در سبد سوخت از ۲۰ درصد فعلی به بیش از ۳۵ درصد برساند. کاهش فشار بر بنزین از طریق گاز طبیعی نه تنها امنیت انرژی را تامین میکند بلکه هزینههای حمل و نقل را برای خانوارها کاهش میدهد. استفاده از گاز طبیعی به جای بنزین باعث کاهش قابل توجه آلایندههای زیست محیطی در کلانشهرها میشود. باید برای ناوگان تاکسیرانی و خودروهای اینترنتی الزام استفاده از سوخت پاک تعریف شود. تخصیص سهمیه بنزین باید به گونهای باشد که رانندگان را به سمت استفاده از گاز ترغیب کند.
بهرهگیری از توان تولید ال پی جی برای سوخترسانی به ناوگان سنگین و عمومی
ال پی جی یا گاز مایع یکی دیگر از ظرفیتهای مغفول مانده در سبد سوخت کشور است. ایران سالانه مقدار زیادی ال پی جی تولید میکند که بخش عمده آن به دلیل محدودیتهای صادراتی در خطوط لوله تزریق میشود یا در فلرها سوزانده میشود. هدررفت این منابع ارزشمند در حالی رخ میدهد که میتوان از آن به عنوان سوختی با کیفیت بالا در خودروها استفاده کرد. ایجاد جایگاههای استاندارد ال پی جی موسوم به اتوگاز یک ضرورت راهبردی است. کشورهای پیشرفتهای مانند ترکیه و روسیه سهم بالایی از ال پی جی در حمل و نقل خود دارند. این سوخت نسبت به سی ان جی پیمایش بیشتری به خودرو میدهد و فشار کمتری به موتور وارد میکند.
دولت باید استانداردهای فنی را برای تبدیل خودروها به ال پی جی تدوین کند. استفاده غیرقانونی و غیرایمن فعلی از کپسولهای خانگی در خودروها یک تهدید امنیتی است. با رسمی کردن این سوخت میتوان ایمنی کاربران را تضمین کرد. ناوگان اتوبوسرانی شهری و کامیونهای توزیع کالا بهترین گزینهها برای استفاده از ال پی جی هستند. قیمتگذاری ال پی جی باید به گونهای تعیین شود که برای مصرفکننده جذابیت اقتصادی داشته باشد. ایجاد زنجیره تامین از پالایشگاه تا جایگاه نیازمند هماهنگی میان وزارت نفت و وزارت صمت است. صادرات ال پی جی در شرایط تحریم با دشواری مواجه است اما مصرف داخلی آن باعث آزاد شدن بنزین برای صادرات میشود. بنزین ارزش صادراتی بسیار بالاتری نسبت به گاز مایع دارد. این یک مبادله اقتصادی پرسود برای دولت خواهد بود. باید کیتهای انژکتوری پیشرفته برای استفاده بهینه از ال پی جی وارد یا تولید شود. آموزش تکنسینهای متخصص برای نصب و نگهداری سیستمهای ال پی جی الزامی است.
هوشمندسازی نظام توزیع و نوسازی خودروهای فرسوده با هدف بهینهسازی مصرف
مدیریت تقاضا تنها با تغییر سوخت ممکن نیست و نیازمند اصلاحات ساختاری در بخش مصرفکنندگان است. خودروهای تولید داخل به طور میانگین دو برابر استانداردهای جهانی بنزین مصرف میکنند. نوسازی ناوگان فرسوده میتواند مصرف سوخت را تا ۳۰ درصد کاهش دهد. دولت باید طرحهای جایگزینی خودروهای قدیمی با خودروهای هیبریدی و برقی را با جدیت دنبال کند. تعرفه واردات خودروهای کممصرف باید به صفر برسد تا رقابت در بازار داخلی ایجاد شود. سامانه هوشمند سوخت باید ارتقا یابد تا دادههای دقیقی از الگوی مصرف شهروندان ارائه دهد. تخصیص سوخت بر اساس پیمایش یکی از راهکارهای موثر برای جلوگیری از قاچاق است. قاچاق سوخت به دلیل اختلاف فاحش قیمت داخلی و خارجی یکی از عوامل اصلی ناترازی است. استفاده از هوش مصنوعی برای پایش مسیرهای حمل و نقل و شناسایی نقاط نشت سوخت ضروری است. فرهنگسازی برای استفاده از حمل و نقل عمومی باید با توسعه شبکه مترو و اتوبوس همراه باشد.
تا زمانی که جایگزین مناسبی برای خودروی شخصی وجود نداشته باشد مدیریت مصرف بنزین دشوار خواهد بود. قیمتگذاری پلکانی برای پرمصرفها میتواند بدون فشار به اقشار ضعیف عدالت را برقرار کند. سرمایهگذاری در بخش تحقیق و توسعه برای تولید باتریهای لیتیومی در داخل کشور مسیر را برای ورود خودروهای برقی هموار میکند. ایستگاههای شارژ سریع باید در بزرگراههای اصلی کشور نصب شوند. اصلاح ساختار پالایشگاهها برای تولید بنزین با اکتان بالا به کاهش مصرف در خودروهای جدید کمک میکند. باید از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان برای طراحی موتورهای کممصرف استفاده کرد. شفافیت در تخصیص یارانههای انرژی باعث میشود منابع مالی به سمت توسعه زیرساختها هدایت شود.
پایان دادن به انحصار در صنعت خودرو کلید اصلی کاهش عطش مصرف بنزین در ایران است. هماهنگی بیندستگاهی میان مجلس و دولت برای تصویب قوانین حمایتی از سوختهای پاک اهمیت حیاتی دارد. بدون یک نقشه راه جامع و بلندمدت بحران انرژی میتواند به یک چالش اجتماعی تبدیل شود. تنوع بخشی به سبد سوخت تنها یک انتخاب نیست بلکه یک ضرورت برای بقای اقتصادی کشور است. نگاهی به تجربههای جهانی نشان میدهد که کشورهای موفق همواره سبدی از انرژیهای مختلف را در اختیار دارند. ایران نیز باید از تکمحصولی بودن در بخش سوخت حمل و نقل فاصله بگیرد. پایدارسازی تولید و مدیریت هوشمند تقاضا دو بال اصلی برای رسیدن به تراز مثبت در بخش بنزین هستند. در نهایت باید گفت که زمان برای اصلاحات ساختاری محدود است و اقدامات ضربتی باید از همین امروز آغاز شوند. مشارکت مردم در طرحهای بهینهسازی مصرف نیازمند اعتمادسازی و ارائه خدمات با کیفیت است. هر لیتر بنزینی که صرفهجویی شود یک سرمایه برای نسلهای آینده خواهد بود.
امید است با تکیه بر توان داخلی و مدیریت صحیح منابع این چالش بزرگ به فرصتی برای نوسازی زیرساختهای انرژی کشور تبدیل شود. توجه به مسائل زیست محیطی در کنار اهداف اقتصادی میتواند جایگاه ایران را در بازارهای جهانی انرژی بهبود ببخشد. بهرهگیری از تکنولوژیهای نوین در حوزه سوختهای زیستی نیز میتواند در آینده به عنوان یک مکمل در سبد سوخت قرار گیرد.