پاسخگویی به موقع، شرط حفظ اعتماد عمومی به کالابرگ
مرضیه اکبرزاده، استاد دانشگاه و پژوهشگر ارتباطات، در یادداشتی تاکید کرد: در ادامه مسیر، توجه به چند ملاحظه رسانهای میتواند به تقویت اثربخشی طرح کمک کند؛ از جمله تداوم پاسخگویی سریع و شفاف به ابهامات مردم، استفاده بیشتر از زبان ساده و کاربردی در اطلاعرسانی، تقویت حضور رسانهای در فضای مجازی برای مقابله با شایعات و نیز انتشار منظم آمار و اطلاعات رسمی برای افزایش اعتماد عمومی. در شرایطی که موضوعات اقتصادی به سرعت در شبکههای اجتماعی ترند میشوند، مدیریت بههنگام روایت رسانهای میتواند نقش مهمی در آرامش روانی جامعه و همراهی بیشتر افکار عمومی داشته باشد.
طرح کالابرگ الکترونیکی را باید فراتر از یک سیاست صرفا اقتصادی تحلیل کرد؛ این طرح در ماههای اخیر به یکی از نمونههای قابل توجه پیوند میان «سیاست رفاهی» و «مدیریت افکار عمومی» تبدیل شده است. تجربه اجرای این طرح نشان داد که در کنار طراحی اقتصادی، نحوه روایتسازی رسانهای و اقناع اجتماعی نیز میتواند در موفقیت یک برنامه ملی نقش تعیینکننده داشته باشد.
از ابتدای اجرای طرح در دیماه، یکی از مهمترین نگرانیها شکلگیری صفهای طولانی، ازدحام در فروشگاهها و بروز تنش روانی در جامعه بود؛ نگرانیای که در برخی تجربههای مشابه پیشین نیز سابقه داشته است. با این حال، آنچه در عمل رخ داد، متفاوت از بسیاری از پیشبینیها بود. نه صفهای گستردهای شکل گرفت و نه فضای هیجانی و بینظمی اجتماعی به وجود آمد. این مسئله را نمیتوان صرفا به ابعاد فنی طرح نسبت داد، بلکه بخشی از آن حاصل اعتماد عمومی به اطلاعرسانی رسمی و همراهی مردم با توصیههای مسئولان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی بود.
نقش اطلاعرسانی منسجم و زبان ساده مفاهیم اقتصادی طرح
در این میان نقش اطلاعرسانی و پاسخگویی مجموعه اقتصادی وزارت تعاون قابل توجه است. حضور مستمر در رسانهها، پاسخگویی سریع به ابهامات، ارائه توضیحات شفاف درباره نحوه استفاده از اعتبار کالابرگ، زمانبندی اجرا و رفع شبهات مرتبط با دهکبندی، موجب شد فضای روانی جامعه تا حد زیادی مدیریت شود. همچنین یکی از نکات مثبت در فرآیند اطلاعرسانی، پرهیز از پراکندهگویی و تعدد روایتهای متناقض بود؛ بهگونهای که مسئولان اقتصادی و سخنگویان مرتبط تلاش کردند ملاحظات و تصمیمات دولت و وزارتخانه را با زبانی ساده، قابل فهم و نزدیک به ادبیات عمومی جامعه بازگو کنند. در واقع، اجازه داده نشد که شایعات و اخبار غیررسمی، مرجع اصلی افکار عمومی شوند.
نکته مهم دیگر، ترند شدن موضوع کالابرگ در شبکههای اجتماعی و رسانهها بود. در بسیاری از موارد، ترند شدن یک موضوع اقتصادی میتواند به افزایش التهاب اجتماعی منجر شود، اما در این تجربه، مدیریت فعال رسانهای باعث شد بخش مهمی از این توجه عمومی در مسیر اطلاعرسانی و آگاهیبخشی هدایت شود. این موضوع نشان داد که اگر دستگاههای اجرایی در زمان مناسب و با ادبیات قابل فهم با مردم سخن بگویند، حتی موضوعات حساس معیشتی نیز قابلیت مدیریت افکار عمومی را خواهند داشت.
همراهی اجتماعی و تداوم اجرای طرح
واقعیت آن است که موفقیت نسبی هر طرح ملی، بدون همراهی مردم امکانپذیر نیست. کالابرگ الکترونیکی نیز تا اینجای کار توانسته با اتکاء به همین سرمایه اجتماعی مسیر خود را پیش ببرد. اعتماد مردم به توصیهها و توضیحات مسئولان، آرامش نسبی در فرآیند اجرا و نبود رفتارهای هیجانی در سطح جامعه، از جمله نشانههایی است که میتواند برای سیاستگذاران اقتصادی و رسانهای کشور قابل تأمل باشد. حتی در مقاطعی که کشور با شرایط حساس و فضای ناشی از تهدیدات و تنشهای منطقهای مواجه بود، تداوم اجرای طرح و استمرار اطلاعرسانی رسمی، حتی در شرایط جنگ رسانهای و فشارهای روانی، مانع از شکلگیری نگرانی عمومی و اختلال روانی در جامعه شد؛ موضوعی که اهمیت مدیریت رسانهای در شرایط بحرانی را بیش از پیش نشان میدهد.
البته در ادامه مسیر، توجه به چند ملاحظه رسانهای میتواند به تقویت اثربخشی طرح کمک کند؛ از جمله تداوم پاسخگویی سریع و شفاف به ابهامات مردم، استفاده بیشتر از زبان ساده و کاربردی در اطلاعرسانی، تقویت حضور رسانهای در فضای مجازی برای مقابله با شایعات و نیز انتشار منظم آمار و اطلاعات رسمی برای افزایش اعتماد عمومی. در شرایطی که موضوعات اقتصادی به سرعت در شبکههای اجتماعی ترند میشوند، مدیریت بههنگام روایت رسانهای میتواند نقش مهمی در آرامش روانی جامعه و همراهی بیشتر افکار عمومی داشته باشد.
تجربه کالابرگ نشان داد هرجا اطلاعرسانی دقیقتر، پاسخگویی سریعتر و ارتباط با افکار عمومی صریحتر باشد، امکان موفقیت طرحهای بزرگ ملی نیز افزایش پیدا میکند.