ویتامین B۱۲ ارتباطی پیچیده با سرطان دارد؛ نتیجه یافتههای چندین پژوهش
ویتامین B12 یا کوبالامین برای عملکرد طبیعی بدن ضروری است؛ اما پژوهشهای بیشمار نشان میدهند ارتباط آن با سرطان، پیچیدهتر از چیزی است که تصور میکردیم. این ویتامین در ساخت DNA، حفظ غلاف میلین محافظ اعصاب و تولید گلبولهای قرمز نقش دارد و در فرایندهای مربوط به متابولیسم چربیها و اسیدهای آمینه نیز ضروری است.
به گزارش زومیت، ویتامین B12 بهطور طبیعی عمدتاً در غذاهای با منشأ حیوانی، مانند گوشت، ماهی، تخممرغ و لبنیات یافت میشود. برخی محصولات گیاهی نیز با B12 غنی میشوند، اما منابع طبیعی گیاهی قابلاتکایی برای این ویتامین وجود ندارد. به همین دلیل، افرادی که رژیم غذایی کاملاً گیاهی دارند، در صورت مصرفنکردن غذاهای غنیشده یا مکملها، بیشتر در معرض کمبود B12 هستند. اختلال در جذب مواد مغذی نیز میتواند خطر کمبود این ویتامین را افزایش دهد.
نقش پررنگ B12 در ساخت و ترمیم DNA، باعث شده است که پژوهشگران از سالها پیش ارتباط احتمالی آن با سرطان را بررسی کنند. فرض اولیه این بود که کمبود شدید B12 میتواند فرایند تکثیر و ترمیم DNA را مختل کند و به ناپایداری ژنتیکی و درنهایت، به افزایش خطر ابتلا به سرطان منجر شود.
اما برخی پژوهشها نیز به نتیجهای متفاوت رسیدند. در چندین مطالعه، سطح غیرعادی بالای B12 در خون افراد مبتلا به سرطانهای ریه، پستان، مری و روده بزرگ دیده شده است. این یافته پرسش مهمی را مطرح میکند: آیا سطح بالای B12، خطر سرطان را افزایش میدهد یا سرطان باعث بالارفتن سطح B12 در بدن میشود؟ پاسخ هنوز مشخص نیست.
نکتهی مهم و یکی از بزرگترین مشکلات پژوهشهای پیشین، این است که بالا بودن سطح B12 در خون لزوماً به معنای مصرف زیاد این ویتامین نیست. سطح خونی B12 علاوه بر رژیم غذایی، به نحوهی جذب، ذخیره و مصرف آن در بدن نیز بستگی دارد. بنابراین، اگر سطح B12 در فردی مبتلا به سرطان بالا باشد، نمیتوان نتیجه گرفت که مصرف زیاد B12 باعث سرطان شده؛ ممکن است خود بیماری سطح این ویتامین را تغییر داده باشد.
بالا بودن سطح B12 در خون لزوماً به معنای مصرف زیاد یا عامل ایجاد سرطان نیست
کبد نیز بخش زیادی از ویتامین B12 بدن را ذخیره میکند. بعضی سرطانها، بهویژه سرطان کبد و تومورهای تهاجمی، میتوانند نحوهی ذخیره و جابهجایی این ویتامین در بدن را تغییر دهند. از سوی دیگر، برخی تومورها با تولید بیشتر پروتئینهای انتقالدهندهی B12، مقدار این ویتامین را در خون افزایش میدهند. بنابراین، بالابودن B12 در آزمایش خون، به این معنا نیست که ویتامین باعث ایجاد سرطان شده است.
بهگزارش ساینسآلرت، پژوهشی در سال ۲۰۲۶ روی بیش از ۳۷هزار بیمار مبتلا به سرطان روده بزرگ، نشان داد افرادی که سطح B12 خونشان بیش از هزار پیکوگرم در میلیلیتر بود، بقای کوتاهتری داشتند و همچنین، بیشتر با متاستاز و مراحل پیشرفتهی سرطان مواجه بودند. بااینحال، مطالعه فقط وجود یک ارتباط را نشان میدهد و ثابت نمیکند که افزایش B12 باعث پیشرفت سرطان میشود. پژوهشگران معتقدند سطح بالای B12 ممکن است بیشتر نشانهای از شدت بیماری باشد.
مطالعهای مروری در سال ۲۰۲۲ نیز نشان داد شواهد کافی برای اینکه سطح بالای B12 در خون، مصرف زیاد این ویتامین یا مصرف دوزهای بالای مکملهای B12 مستقیماً باعث سرطان شود، وجود ندارد. مرور دیگری در سال ۲۰۲۴ هم به نتیجه مشابهی رسید و اعلام کرد هنوز مشخص نیست بالابودن B12 در افراد مبتلا به سرطان چه معنایی دارد. یکی از احتمالها این است که خود سرطان باعث افزایش سطح B12 شده باشد؛ پدیدهای که پژوهشگران از آن با عنوان «علیت معکوس» یاد میکنند.