نفت در تاریکی از هرمز می‌گذرد؟ | راستی آزمایی عملیات شبانه آمریکا

کشف یک کانال دریایی، متعلق به جغرافیای عمان توسط ارتش آمریکا در تنگه هرمز پس از مطلبی مطرح شد که در پایگاه مورِس ریپورت در ۲۸ اوت ۲۰۲۶ انتشار یافته بود. این پایگاه مدعی بود تصاویر ماهواره‌ای از لایروبی مخفیانه آبراهی در شبه‌جزیره مسندم حکایت دارند؛ مسیری که می‌تواند نفتکش‌ها را دور از سامانه‌های نظارتی ایران از خلیج فارس خارج کند.

آبراه دیده‌شده در تصاویر، گذرگاه طبیعی فک‌الاسد یا باب مسندم است. سند جغرافیایی جان گوردون لوریمر که در سال ۱۹۰۸ تهیه و اکنون در کتابخانه دیجیتال قطر نگهداری می‌شود، عرض این مسیر را حدود ۵۴۹ متر و عمق آن را نزدیک ۴۴ متر اعلام کرده و از امکان عبور کشتی‌ها از آن خبر داده است.

واحد منابع باز الجزیره نیز در گزارشی که ۳۰ اوت منتشر شد، تصاویر ماهواره سنتینل‌۲ در سال‌های ۲۰۲۱، ۲۰۲۲ و ۲۰۲۶ را مقایسه کرد. این تصاویر تغییر محسوسی در عرض آبراه، شکل ساحل یا دهانه گذرگاه نشان نمی‌دهند و اثری از استقرار گسترده تجهیزات لایروبی یا جابه‌جایی سنگین رسوبات در آنها دیده نمی‌شود؛ بنابراین سندی از حفر یک کانال تازه وجود ندارد. آنچه آمریکا ایجاد کرده، یک کریدور حفاظتی برای هدایت کشتی‌ها در مسیر جنوبی نزدیک ساحل عمان است.

عملیات شبانه آمریکا در مسیر عمان

فرماندهی مرکزی آمریکا در بیانیه ۱۱ آوریل ۲۰۲۶ اعلام کرد دو ناوشکن این کشور عملیات فراهم‌کردن شرایط پاک‌سازی مین‌ها را آغاز کرده‌اند. در این مأموریت از غواصان نظامی و شناور‌های زیرسطحی بدون سرنشین نیز استفاده شد.

اکسیوس نیز در گزارش ۱۹ اوت به نقل از دو مقام آمریکایی نوشت یک مرکز فرماندهی در فورت‌برگ، فهرست کشتی‌های ورودی و خروجی را تنظیم می‌کند. نفتکش‌های خالی در یک بازه زمانی وارد خلیج فارس می‌شوند، نفت بارگیری می‌کنند و سپس در ساعات تعیین‌شده و عمدتاً شبانه از مسیر جنوبی نزدیک عمان خارج می‌شوند. جنگنده‌های آمریکایی نیز پوشش مقابله با پهپاد‌ها و موشک‌های کروز را بر عهده دارند.

بخشی از نفتکش‌ها هنگام عبور، ترانسپاندر خود را خاموش می‌کنند و پس از رسیدن به دریای عمان، محموله خود را به نفتکش‌های بزرگ‌تر انتقال می‌دهند. همین رویه باعث می‌شود بخشی از جریان نفت با چند روز تأخیر در داده‌های کشتیرانی شناسایی شود.

تصاویر ماهواره‌ای ثبت‌شده در ۲۵ اوت که پایگاه راستی‌آزمایی مسبار در ۲۹ اوت منتشر کرد، دست‌کم ۲۰ عملیات انتقال کشتی‌به‌کشتی را نشان می‌دهد؛ شش مورد در نزدیکی فجیره امارات، چهار مورد مقابل بندر شناص و ۱۰ مورد اطراف صحار عمان.

ادعای ۳۰ کشتی در برابر آمار رسمی

دونالد ترامپ ۳۱ اوت ۲۰۲۶ در کاخ سفید اعلام کرد نیروی دریایی آمریکا به‌طور متوسط به عبور ۳۰ کشتی در هر شب کمک می‌کند. بااین‌حال، گزارش مرکز مشترک اطلاعات دریایی یا JMIC که اول سپتامبر منتشر شد، از ثبت ۳۹ عبور تحت حمایت آمریکا طی روز‌های ۳۰ و ۳۱ اوت خبر می‌دهد؛ یعنی متوسط روزانه ۱۹.۵ کشتی.

داده‌های قابل‌مشاهده کپلر فاصله بیشتری با ادعای ترامپ دارند. براساس آماری که سوم سپتامبر منتشر شد، پنج کشتی در ۳۱ اوت، ۱۱ کشتی در اول سپتامبر و شش کشتی در دوم سپتامبر از تنگه عبور کرده‌اند. رویترز نیز چهارم سپتامبر گزارش داد تعداد کشتی‌های قابل‌ردیابی در سوم سپتامبر فقط چهار فروند بوده است؛ درحالی‌که متوسط ۱۰روزه ۱۵ کشتی و سطح پیش از جنگ حدود ۱۲۵ کشتی بزرگ در روز بود.

البته این داده‌ها نفتکش‌های دارای ترانسپاندر خاموش را در لحظه ثبت نمی‌کنند. شمارش آمریکا نیز ممکن است شناور‌های کوچک یا کشتی‌های پشتیبانی را شامل شود. ازاین‌رو نمی‌توان ادعای ترامپ را فقط با آمار عمومی رد کرد؛ اما واشنگتن تاکنون روش محاسبه رقم ۳۰ کشتی را منتشر نکرده و این عدد به‌طور مستقل تأیید نشده است.

۱۷ میلیون بشکه نفت از کجا آمد؟

کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، اول سپتامبر در گفت‌و‌گو با شبکه سی‌ان‌بی‌سی اعلام کرد بیش از ۱۷ میلیون بشکه نفت در ۳۱ اوت از تنگه هرمز عبور کرده است. رویترز این اظهارات را دوم سپتامبر منتشر کرد.

این رقم یک رکورد روزانه ادعایی است و نباید با متوسط جریان نفت اشتباه گرفته شود. کپلر در گزارش روش‌شناسی ۲۷ اوت، متوسط خروج نفت از مجموعه مسیر هرمز و شبکه انتقال دریای عمان را از ۱۷ ژوئن حدود ۸.۶ میلیون بشکه در روز محاسبه کرده است.

گلدمن‌ساکس نیز در گزارش دوم سپتامبر، با احتساب عبور‌های خاموش، کل صادرات نفت منطقه خلیج فارس را ۱۵ تا ۱۶ میلیون بشکه در روز برآورد کرد؛ درحالی‌که فقط حدود ۱۰ میلیون بشکه آن در داده‌های عمومی قابل‌مشاهده بود. این برآورد افزایش جریان نفت را تأیید می‌کند، اما مربوط به کل صادرات منطقه است و ادعای عبور ۱۷ میلیون بشکه از خود تنگه هرمز در ۳۱ اوت را اثبات نمی‌کند.

پاکسازی کامل مین‌ها به ادعای آمریکا

فرمانده سنتکام، ۲۸ اوت اعلام کرد مین‌های ایرانی از مسیر‌های بین‌المللی عبور در هرمز پاک‌سازی شده‌اند. این ادعا تمام بستر تنگه را شامل نمی‌شود و صرفاً به مسیر‌های بررسی‌شده کشتیرانی اشاره دارد.

گزارش اول سپتامبر JMIC نیز سطح تهدید در هرمز را شدید اعلام کرد و از ادامه خطر مین‌های شناور یا شناسایی‌نشده، فعال‌بودن مناطق خطر مین و تداوم عملیات بررسی و پاک‌سازی خبر داد.

بامداد ۳۱ اوت به وقت محلی نیز دو نفتکش غول‌پیکر حامل نفت عربستان در نزدیکی خصب عمان هدف قرار گرفتند. براساس گزارش اول سپتامبر رویترز، نفتکش‌های سدر و سنگال پراسپریتی هرکدام حدود دو میلیون بشکه نفت حمل می‌کردند و در فاصله کوتاهی از یکدیگر مورد اصابت قرار گرفتند.

در نتیجه، داده‌ها از افزایش انتقال نفت حکایت دارند، اما نه از بازگشت هرمز به وضعیت عادی. آمریکا کانال تازه‌ای حفر نکرده و تنها یک کریدور نظامی برای عبور محدود کشتی‌ها ایجاد کرده است؛ مسیری که همچنان به حرکت شبانه، خاموش‌کردن سامانه‌های ردیابی و حفاظت نظامی وابسته است.