هر کشور چه چیزی بیشتر از همه صادر میکند؟ + اینفوگرافی
تقریبا تمامی کشورهای جهان به تجارت بینالملل و تقاضای جهانی برای کالاهای خود وابستهاند، اما نوع محصولاتی که کشورها به سایر نقاط جهان ارسال میکنند تفاوتهای چشمگیری با یکدیگر دارد. بر اساس آخرین دادههای در دسترس سازمان تجارت جهانی (WTO) در سال ۲۰۲۴ (بدون احتساب صادرات بخش خدمات)، نقشه صادراتی کشورها تفکیک شده و نشان میدهد چه گروه کالایی سهم اصلی را در سبد صادراتی هر کشور به خود اختصاص داده است.
موهبتهای طبیعی در دل خاک
به گزارش تجارت نیوز، از منظر برخورداری از منابع طبیعی، برخی کشورها بیش از دیگران بهرهمند شدهاند. برای بسیاری از این کشورها، منابع طبیعی پایه اولیه صادرات را شکل دادهاند؛ یعنی استخراج کالاهای اولیه از زمین و فروش آنها به خریداران خارجی.
برای نمونه، کشورهایی نظیر کانادا، نیجریه و عربستان سعودی به بازیگران اصلی صنعت جهانی نفت و مشتقات نفتی تبدیل شدهاند. کشورهای دیگری مانند الجزایر، روسیه و قطر بیشتر بر ذخایر عظیم گاز طبیعی خود تکیه دارند.
برخی کشورها نیز از منابع طبیعی متفاوتی برخوردار هستند. شیلی و پرو از دیرباز تولیدکنندگان بزرگ مس به شمار میروند. در سالهای اخیر این کشورها با اتکا به ذخایر لیتیوم خود بازارهای جهانی را به تحرک واداشتهاند. استرالیا با منابع غنی سنگآهن تجربه مشابهی داشته است. جمهوری دموکراتیک کنگو نیز به ذخایر بزرگ مواد معدنی راهبردی همچون کبالت و کولتان شهرت دارد.
در این میان، کشورهایی نیز وجود دارند که بر حاصلخیزترین زمینهای کشاورزی جهان تکیه زدهاند. محصولات کشاورزی و مواد غذایی به اصلیترین کالای صادراتی کشورهایی نظیر آرژانتین، برزیل، مصر، اسپانیا و اوکراین بدل شده است.
رقابت در لیگ برتر اقتصاد جهانی
بسیاری از کشورهای غنی از منابع سرانجام از صنایع استخراجی مانند معدن یا هیدروکربنها فراتر میروند. صنعتیسازی و پیشرفت فناورانه میتواند اقتصادها را به سمت صادرات کالاهای با ارزش افزوده بالاتر، نظیر ماشینآلات و قطعات الکترونیکی، سوق دهد.
این حوزه، بزرگترین رده صادراتی برای هر چهار اقتصاد بزرگ جهان یعنی ایالات متحده، چین، آلمان و ژاپن محسوب میشود. این بخش شامل محصولات تولیدی بزرگ مانند خودرو و کامیون (که در کشورهایی مثل مکزیک و لهستان دیده میشود) بوده و محصولات پیشرفتهای چون ریزتراشهها را نیز در بر میگیرد.
برخی کشورها حتی تخصصیتر عمل کردهاند. به عنوان مثال هلند میزبان شرکت ASML است که بزرگترین تامینکننده تجهیزات برای صنعت نیمههادی جهان به شمار میآید.
ایران و صادرات منابع طبیعی
ایران در کنار بسیاری از کشورهای خاورمیانه همچنان اقتصادی متکی بر صادرات سوخت و فرآوردههای هیدروکربوری دارد. نفت و گاز جایگاه اصلی را در سبد کالایی صادراتی این کشور به خود اختصاص دادهاند و همین ویژگی، ایران را در گروه اقتصادهای وابسته به منابع طبیعی طبقهبندی میکند. در حالی که اقتصادهای بزرگ جهان مانند آمریکا، چین، آلمان و ژاپن مسیر تنوعبخشی به صادرات خود را به سمت ماشینآلات و الکترونیک طی کردهاند، پیوند اصلی ایران با زنجیره تجارت جهانی همچنان از مسیر تامین انرژی برقرار مانده است.
چین بهعنوان بزرگترین قدرت تولیدی جهان، بهطور فزایندهای بزرگترین خریدار نفت صادراتی ایران به شمار میرود. با وجود تحولات ساختاری در الگوی تجاری جهان، موضع ایران در تقسیم کار بینالمللی هنوز بر پایه مزیتهای اولیه و درآمدهای ناشی از استخراج منابع تعریف میشود و حرکت به سمت صادرات کالاهای باارزشافزوده بالاتر، نیازمند صنعتیسازی و گذار از اقتصاد استخراجی است.
قدرت چین در ماشینآلات و صنایع تولیدی
چین بزرگترین صادرکننده جهان است و مازاد تجاری آن در سالهای اخیر از یک تریلیون دلار فراتر رفته است. این کشور با کنار زدن ایالات متحده در قرن بیست و یکم، به قطب اصلی تولید صنعتی در جهان تبدیل شده است.
در برخی بخشها، تسلط این کشور بر تولید، نگرانی شرکای تجاری آن از جمله ایالات متحده و آلمان را به همراه داشته است. در سالهای اخیر، واشنگتن تعرفههای گستردهای بر برخی واردات چینی، بهویژه خودروهای برقی، وضع کرده است.
با این وجود، درهمتنیدگی زنجیرههای تامین جهانی نشان میدهد که چین همچنان به نهادهها و کالاهای سراسر جهان وابسته است؛ برای نمونه، این کشور بزرگترین واردکننده سویا از برزیل و همانطور که گفته شد بزرگترین خریدار نفت ایران به شمار میرود.