از افت تجارت تا فروش سهمیه گازوئیل / بحران تجارت چگونه به مساله گازوئیل رسید؟
در هفتههای گذشته دو مساله مهم گریبانگیر بخشی از رانندگان ماشین سنگین بوده است. از یک سو، کاهش تجارت و فعالیت در بندرهای جنوبی، منجر به افزایش بیکاری و روی آوردن به فروش گازوئیل شده و از سوی دیگر، صفهای طولانی در جایگاههای عرضه گازوئیل به وجود آمده است.
به گزارش تجارت نیوز، آنطور که ایلنا گزارش داده، امیر روشنبخش، معاون سازمان توسعه تجارت ایران، با بیان اینکه وقتی ظرفیت ارسال کالا کاهش پیدا کرده، به موازات آن، ظرفیتهای مربوط به تجارت هم کاهش پیدا کرده است، گفت: «آمار گمرک تایید میکند که در پنج ماهه امسال حدود ۲۵ درصد تجارت ما هم در واردات و هم در صادرات افت داشته است.»
او در مورد کندی صادرات یا واردات کالا و توقف کامیونها در برخی مرزهای کشور ازجمله بازرگان گفت: «ظرفیت پذیرش کالا در کشورهای مقصد محدود است. در شرایطی که روزانه حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ کامیون از برخی مرزها عبور میکردند، اکنون در مواردی تعداد کامیونهای منتظر در مرز به حدود ۱۲۰۰ دستگاه رسیده است.»
به گفته او: «بخشی از بارهایی که پیشتر از مرزهای جنوبی و دریایی خارج میشد، اکنون به مسیرهای زمینی منتقل شده و این مسیرها ظرفیت پذیرش این حجم کالا را ندارند و زمان تحویل کالا در ایران گاهی تا ۱۰۰ روز نیز طول میکشد. همچنین در مورد جایگزینی بندرهای شمالی با بندرهای جنوبی، این نکته باید ذکر شود که کشتیهایی پهنپیکر پیشتر ۱۰۰ هزار تن کالا در بندرهای جنوبی تخلیه میکردند. در حالی که کشتیهای بزرگ در دریای شمال ظرفیتی بیش از پنج هزار تن کالا ندارد.»
آنطور که از سخنان معاون سازمان توسعه تجارت پیداست، تجارت کاهش یافته است و همچنین کالاها به جای مسیر بندرهای جنوبی به بندرهای شمالی و مرزهای زمینی منتقل شدهاند. اما باید گفت مساله تنها به کاهش تجارت محدود نمیشود. این مساله باعث شده است که در بندرهای جنوبی اوضاع اشتغال فاجعهبار باشد.
فروش سهمیه گازوئیل به دلیل نبود بار
بنا بر گزارشهای رسیده، برخی از رانندگان ماشین سنگین در بندرهای جنوبی به دلیل نبود بار روی به فروش گازوئیل سهمیهای خود آوردهاند.
آنطور که از شنیدهها پیداست کاهش تجارت از بندرها و نبود شغل جایگزین، برخی از افراد را وادار به انجام چنین کاری کرده است. کاهش تجارت موضوعی است که توسط معاون سازمان توسعه تجارت نیز تایید شده بود و این موضوع رابطه مستقیم با مشاغل مرتبط با تجارت در بندرها دارد.
این موضوع تنها محدود به بندرهای جنوبی نیست. بسیاری از رانندگان ماشین سنگین با کمبود بار روبهرو هستند و همین مساله باعث شده است که رانندگان برای ادامه کار به استانهای دیگر بروند.
کمبود گازوئیل در استان فارس / اختلال در بارگیری در بندرعباس منجر به بازگشت رانندگان به دیگر استانها شد
تجارتنیوز پیشتر در مورد مساله کمبود گازوئیل در استان فارس گزارش داده بود. در استان فارس ماههاست که صفهای طولانی در جایگاههای عرضه گازوئیل تشکیل شده است و علت آن کمبود سهمیه استان عنوان شده است.
آنطور که رسانه هورگان به عنوان رسانه محلی استان فارس گزارش داده، این وضعیت در مردادماه نیز وجود داشته است. مهدی فرامرزینژاد، یکی از مسئولان جایگاههای سوخت نیریز، دلایل تشکیل صف را این طور عنوان کرد: «صفهای طولانی بیشتر به دلیل محدود بودن حجم روزانه سوخت و همچنین اختلال در بارگیری از بندرعباس و شرایط نامساعد اخیر بوده است. روزانه حدود ۳۰ هزار لیتر گازوئیل وارد جایگاه میشود؛ میزانی که تنها برای حدود ۱۵۰ خودرو کفایت میکند و معمولا طی سه ساعت به فروش میرسد. درنتیجه، رانندگانی که پس از اتمام این سهمیه به جایگاه برسند باید تا روز بعد منتظر محموله تازه باشند.»
او به وضوح از اختلال در بارگیری از بندرعباس سخن به میان آورده است. آنطور که پیداست به دلیل اختلال در بارگیری در بندرعباس برخی از رانندگان ماشینهای سنگین به استان فارس بازگشتهاند و سهمیه کافی و متناسب با نیاز آنها به استان اختصاص نیافته است.
سالها بخشی از رانندگان استان فارس، بهویژه در شهرهای جنوبی، به دلیل محدود بودن فرصتهای شغلی در استان برای کار به بندرعباس و دیگر بندرهای جنوبی میرفتند چراکه رونق تجارت و جابهجایی کالا در این مناطق، فرصت بیشتری برای بارگیری و فعالیت ناوگان سنگین فراهم میکرد. اما با کاهش فعالیت تجاری و افت بار در بندرهای جنوبی، بخشی از این رانندگان به استان فارس بازگشتهاند و همین افزایش تعداد خودروهای سنگین، تقاضا برای گازوئیل را بالا برده است. این در حالی است که سهمیه اختصاصیافته به استان متناسب با این افزایش تقاضا نیست و نتیجه آن، صفهای طولانی در جایگاههای گازوئیل شده است. استان فارس تنها نمونهای از این وضعیت است و همه افرادی که در بندر مشغول به کار بودند، سرنوشت مشابهی ندارند.
تلاقی بحرانها؛ کاهش تجارت، تشکیل صفهای طولانی و فروش سهمیه گازوئیل
اکنون دو واقعیت موجود، کاهش تجارت و البته تشکیل صفهای طولانی در برخی جایگاههاست. دلایل متعددی برای تلاقی این دو بحران میتواند وجود داشته باشد. یکی از دلایل همین است که بخشی از رانندگان خودروهای سنگین که پیشتر به دلیل حجم بالای فعالیت در بندرهای جنوبی، در آن مناطق مستقر یا مشغول به کار بودهاند، ممکن است در پی کاهش فعالیت تجاری و افت بار بندرها، به استانهای دیگری مانند فارس بازگشته باشند. در این شرایط، حتی اگر در مجموع حجم تجارت و بار جابهجاشده کاهش یافته باشد، ممکن است توزیع جغرافیایی مصرف سوخت تغییر کرده و بار مصرفی گازوئیل به برخی استانها منتقل شده باشد.
مساله بعدی روی آوردن به فروش سهمیه گازوئیل به عنوان یکی از منابع درآمدی برای برخی رانندگان است. قطعا چنین پدیدهای از منظر اقتصاد انرژی و در شرایط ناترازی مورد تایید نیست اما زمانی که بسیاری از افراد به ناگهان بیکار شدهاند و شغل جایگزینی برای آنها وجود ندارد، قضاوت درباره این رفتار بدون توجه به شرایط معیشتی تصویر کاملی ارائه نمیدهد. در چنین شرایطی، فروش سهمیه میتواند به عنوان راهی برای جبران حداقل بخشی از هزینههای زندگی تلقی شود. فروش سهمیه گازوئیل در این میان، بیش از آن که مسالهای مستقل باشد، یکی از نشانههای بحرانی است که از کاهش تجارت آغاز شده و حالا خود را در اشتغال، درآمد رانندگان و حتی توزیع سوخت نشان داده است.