ژاپن برای ساخت مزارع خورشیدی به زمین‌های گلف متروکه روی آورده است
ژاپن پس از حادثه هسته‌ای فوکوشیما در سال ۲۰۱۱، مسیر خود را در حوزه انرژی تغییر داد و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه انرژی خورشیدی، را با سرعت بیشتری دنبال کرد. اما گذشت بیش از یک دهه نشان داده است که تولید برق پاک تنها به سرمایه‌گذاری و فناوری وابسته نیست؛ زمین مناسب نیز به یکی از مهم‌ترین چالش‌های این کشور تبدیل شده است.
به گزارش تجارت نیوز، در چنین شرایطی، زمین‌هایی که زمانی برای زمین‌های گلف ساخته شده بودند، حالا قرار است میزبان ردیف‌های گسترده پنل‌های خورشیدی باشند. این زمین‌ها معمولاً وسیع، نسبتاً هموار و دارای دسترسی مناسب به شبکه برق هستند و در مقایسه با ایجاد یک مزرعه خورشیدی در دل جنگل‌ها، می‌توانند آسیب کمتری به طبیعت وارد کنند.
چرا ژاپن با کمبود زمین برای انرژی خورشیدی مواجه است؟
ژاپن یکی از پرجمعیت‌ترین کشورهای جهان است و بخش بزرگی از مساحت آن را مناطق کوهستانی تشکیل می‌دهد. به همین دلیل، پیدا کردن قطعه زمین بزرگی که هم برای ساخت یک نیروگاه خورشیدی مناسب باشد و هم امکان اتصال آن به شبکه برق وجود داشته باشد، کار ساده‌ای نیست.
برای یک پروژه خورشیدی بزرگ، صرفاً وجود زمین خالی کافی نیست. زمین باید از نور خورشید مناسب برخوردار باشد، شیب آن قابل قبول باشد، امکان دسترسی به شبکه برق وجود داشته باشد و فاصله آن از مناطق مسکونی نیز منطقی باشد.
اندرو چپمن، دانشیار دانشگاه کیوشو، معتقد است ژاپن از نظر فنی زمین‌های مناسبی برای توسعه انرژی خورشیدی و بادی در اختیار دارد؛ اما استفاده عملی از همه این زمین‌ها امکان‌پذیر نیست. به گفته او، اگر تمام زمین‌هایی که از نظر فنی برای تولید انرژی خورشیدی و بادی مناسب هستند مورد استفاده قرار گیرند، ظرفیت تولید می‌تواند چندین برابر میزان مصرف سالانه برق ژاپن باشد.
مشکل اصلی، بنابراین کمبود مطلق زمین نیست، بلکه پیدا کردن زمینی است که همزمان از نظر اقتصادی، زیست‌محیطی و فنی برای ساخت نیروگاه مناسب باشد.
زمین‌های گلف؛ گزینه‌ای آماده برای پنل‌های خورشیدی
زمین‌های گلف در این میان ویژگی‌هایی دارند که آنها را به گزینه‌ای مناسب برای پروژه‌های خورشیدی تبدیل کرده است. این زمین‌ها معمولاً مساحت زیادی دارند، از قبل برای ایجاد مسیرها و فضای باز آماده شده‌اند و در بسیاری از موارد نیازی به تخریب گسترده جنگل برای آماده‌سازی آنها نیست.
این مزیت در ژاپن اهمیت زیادی دارد؛ زیرا پروژه‌های بزرگ خورشیدی در سال‌های اخیر با اعتراض برخی جوامع محلی روبه‌رو شده‌اند. نگرانی درباره قطع درختان، فرسایش خاک، رانش زمین و تغییر چهره طبیعی مناطق از جمله دلایل مخالفت با برخی پروژه‌ها بوده است.
در نتیجه، تبدیل زمین گلفی که دیگر مورد استفاده قرار نمی‌گیرد به مزرعه خورشیدی، می‌تواند راهی برای استفاده دوباره از یک زمین موجود بدون ایجاد تغییرات گسترده در محیط طبیعی باشد.
زمین‌های گلف چگونه به بخشی از صنعت خورشیدی ژاپن تبدیل شدند؟
ژاپن در دهه ۱۹۸۰، همزمان با دوران رونق اقتصادی، شاهد افزایش شدید ساخت زمین‌های گلف و مجموعه‌های تفریحی بود. گلف در آن دوران به نمادی از رفاه و زندگی شرکتی تبدیل شده بود و سرمایه‌گذاری زیادی روی ساخت باشگاه‌های گلف انجام گرفت.
اما در دهه‌های بعد، محبوبیت این ورزش کاهش یافت و بسیاری از زمین‌ها، به‌ویژه در مناطق روستایی که با کاهش جمعیت مواجه هستند، با مشکلات اقتصادی روبه‌رو شدند.
اکنون بخشی از همین زمین‌های قدیمی در حال تغییر کاربری هستند.
بر اساس تحلیلی از داده‌های BloombergNEF، حدود ۹ درصد از ظرفیت انرژی خورشیدی در مقیاس کاربردی ژاپن در زمین‌های گلف سابق مستقر شده است. این آمار شامل پروژه‌هایی با ظرفیت حداقل ۰.۹ مگاوات می‌شود.
در حال حاضر نیز دست‌کم ۱ گیگاوات پروژه خورشیدی اعلام‌شده یا در حال ساخت در زمین‌های گلف سابق قرار دارد؛ رقمی که تقریباً ۱۰ درصد از پروژه‌های موجود در خط لوله توسعه خورشیدی ژاپن را تشکیل می‌دهد.
یک زمین گلف ۲۷ سوراخه در مسیر تبدیل شدن به نیروگاه خورشیدی
باشگاه ورزشی مینوهارا در استان گونما نمونه‌ای روشن از این تغییر است. این مجموعه حدود دو ساعت با مرکز توکیو فاصله دارد و زمانی میزبان علاقه‌مندان به گلف در میان تپه‌های جنگلی منطقه بود.
اما شرایط اقتصادی آن دیگر مانند گذشته نیست. هزینه یک روز بازی نامحدود در این مجموعه حدود ۵۰۰۰ ین، معادل تقریبی ۳۲ دلار اعلام شده، اما با وجود این قیمت پایین، باشگاه همچنان مشتری کافی ندارد.
دایسوکه تویا، مدیر شرکت کامیساتو کنستسو، که در حوزه ساخت‌وساز و املاک فعالیت می‌کند، می‌گوید این مجموعه سالانه بیش از ۲ میلیون ین ضرر می‌دهد.
شرکت او در سال ۲۰۲۵ این زمین گلف ۲۷ سوراخه را خریداری کرد و برنامه دارد آن را به یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های خورشیدی ژاپن تبدیل کند. طرح مورد نظر شامل نصب پنل‌هایی با ظرفیت مجموع ۱۵۲ مگاوات است.
قرار است فعالیت گلف تا زمان آماده شدن پروژه ادامه داشته باشد و این مجموعه در سال ۲۰۳۰ تعطیل شود؛ سالی که انتظار می‌رود عملیات ساخت پروژه خورشیدی آغاز شود.
ژاپن پس از فوکوشیما به انرژی خورشیدی روی آورد
حادثه هسته‌ای فوکوشیما در سال ۲۰۱۱ نقطه عطفی در سیاست انرژی ژاپن بود. پس از این حادثه، ۵۴ راکتور هسته‌ای کشور تعطیل شدند و دولت برای افزایش تولید برق از منابع تجدیدپذیر برنامه‌های جدیدی را اجرا کرد.
یکی از مهم‌ترین سیاست‌ها، پرداخت یارانه و ارائه «تعرفه تشویقی» برای انرژی‌های تجدیدپذیر بود. بر اساس این سیاست، دولت خرید برق تولیدشده از منابع تجدیدپذیر را با قیمت‌هایی تضمین می‌کرد که برای توسعه‌دهندگان اقتصادی باشد.
این سیاست باعث جهش در ساخت نیروگاه‌های خورشیدی شد و روند نصب ظرفیت‌های جدید در سال ۲۰۱۵ به اوج رسید.
پس از آن، دولت به‌تدریج میزان حمایت‌های مالی را کاهش داد و سرعت توسعه پروژه‌های خورشیدی نیز پایین آمد.
با این حال، ژاپن همچنان اهداف بزرگی برای انرژی خورشیدی دارد. دولت قصد دارد سهم انرژی خورشیدی از تولید برق کشور را تا سال ۲۰۴۰ به ۲۹ درصد برساند؛ رقمی که تقریباً سه برابر سطح فعلی است. ژاپن همچنین هدف دستیابی به انتشار خالص صفر را برای سال ۲۰۵۰ دنبال می‌کند.
مخالفت‌های محلی با مزارع خورشیدی بزرگ
افزایش پروژه‌های موسوم به «مگا خورشیدی» بدون مخالفت هم نبوده است. برخی جوامع محلی نگران پیامدهای زیست‌محیطی پروژه‌های بزرگ هستند.
قطع درختان برای ایجاد فضای مناسب نصب پنل‌ها، افزایش خطر رانش زمین، تغییر چشم‌انداز مناطق و تأثیر بر اکوسیستم‌ها از جمله نگرانی‌هایی است که درباره برخی پروژه‌های بزرگ مطرح شده است.
نخست‌وزیر ژاپن نیز مخالفت خود را با برخی از این نوع توسعه‌ها ابراز کرده است.
همین موضوع باعث شده زمین‌های گلف سابق جذابیت بیشتری پیدا کنند؛ زیرا در بسیاری از موارد، زمین از قبل برای استفاده انسانی آماده شده و توسعه‌دهنده می‌تواند بدون قطع گسترده درختان، پروژه را اجرا کند.
شرکت EDP نیز پس از راه‌اندازی یک پروژه خورشیدی در زمینی متروکه در استان فوکوشیما اعلام کرده است که زمین‌های گلف می‌توانند امکان اجرای پروژه‌های بزرگ را فراهم کنند و در عین حال نیاز به قطع گسترده درختان را کاهش دهند.
اما زمین‌های گلف هم محدود هستند
با وجود مزایای زمین‌های گلف، این منابع نامحدود نیستند. اگر توسعه انرژی خورشیدی ژاپن با سرعت بیشتری ادامه پیدا کند، در نهایت تعداد زمین‌های گلف متروکه مناسب برای این کار نیز کاهش خواهد یافت.
به همین دلیل، توسعه‌دهندگان از هم‌اکنون به دنبال گزینه‌های دیگری هستند.
شرکت رنووا، یکی از توسعه‌دهندگان بزرگ انرژی‌های تجدیدپذیر ژاپن، به سمت ساخت پروژه‌های خورشیدی کوچک‌تر در زمین‌های کشاورزی متروکه حرکت کرده است. این زمین‌ها می‌توانند بخشی از نیاز آینده را تأمین کنند، هرچند ظرفیت آنها برای پروژه‌های بسیار بزرگ محدودتر است.
آیا فناوری‌های جدید مشکل زمین را حل می‌کنند؟
یکی دیگر از گزینه‌هایی که دولت ژاپن روی آن حساب کرده، فناوری سلول‌های خورشیدی پروسکایت است.
سلول‌های پروسکایت نسبت به پنل‌های خورشیدی معمولی می‌توانند سبک‌تر و انعطاف‌پذیرتر باشند و در آینده امکان نصب آنها روی سطوحی مانند ساختمان‌ها، دیوارها و دیگر مکان‌هایی که برای پنل‌های سنتی مناسب نیستند، وجود خواهد داشت.
اگر این فناوری به مرحله تجاری‌سازی گسترده برسد، بخشی از فشار برای یافتن زمین‌های وسیع کاهش خواهد یافت. با این حال، این فناوری هنوز فاصله‌ای با استفاده گسترده و تجاری در مقیاس مورد نیاز ژاپن دارد.
چرا زمین‌های گلف فعلاً بهترین گزینه هستند؟
با وجود همه محدودیت‌ها، زمین‌های گلف سابق در شرایط فعلی یکی از عملی‌ترین گزینه‌ها برای پروژه‌های بزرگ خورشیدی در ژاپن به شمار می‌روند. این زمین‌ها معمولاً وسیع هستند، شیب مناسبی دارند، قبلاً برای فعالیت انسانی آماده شده‌اند و در بسیاری از موارد امکان دسترسی به زیرساخت‌های لازم را دارند.
از سوی دیگر، استفاده مجدد از این زمین‌ها می‌تواند راهی برای حل دو مشکل همزمان باشد: زمین‌های گلفی که دیگر از نظر اقتصادی توجیه ندارند و نیاز ژاپن به افزایش تولید برق پاک.
ژاپن برای توسعه انرژی خورشیدی با یک چالش منحصربه‌فرد مواجه است. این کشور به افزایش تولید انرژی پاک نیاز دارد، اما زمین مناسب برای ساخت نیروگاه‌های بزرگ محدود است. در چنین شرایطی، زمین‌های گلف قدیمی که در دوران رونق اقتصادی ژاپن ساخته شدند، حالا به یکی از گزینه‌های مهم برای توسعه انرژی خورشیدی تبدیل شده‌اند.
وجود حدود ۹ درصد از ظرفیت خورشیدی بزرگ‌مقیاس ژاپن در زمین‌های گلف سابق و حداقل ۱ گیگاوات پروژه خورشیدی در این زمین‌ها نشان می‌دهد که این تغییر کاربری دیگر یک روند حاشیه‌ای نیست.
با این حال، زمین‌های گلف نمی‌توانند به تنهایی نیاز آینده ژاپن را برطرف کنند. استفاده از زمین‌های کشاورزی متروکه، توسعه پروژه‌های کوچک‌تر و پیشرفت فناوری‌هایی مانند سلول‌های خورشیدی پروسکایت، احتمالاً در کنار استفاده از زمین‌های گلف، بخش مهمی از آینده انرژی خورشیدی ژاپن را شکل خواهد داد.