استراتژی چین برای مهار پیامدهای جنگ اقتصادی آمریکا علیه ایران
مدرن دیپلماسی با انتشار یادداشتی نوشت: چین با تشدید فشارهای آمریکا و کشورهای غربی علیه ایران مخالفت کرده و حملات آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران را محکوم کرده. پکن این حملات نظامی را نقض آشکار حقوق بینالملل و منشور سازمان ملل متحد میداند. هرچند این بازیگر رسما بر پایبندی خود به رژیم عدم اشاعه هستهای تاکید دارد، واشنگتن را مسئول مستقیم وضعیت کنونی میداند و با اعمال تحریمهای جدید بینالمللی علیه ایران در شورای امنیت سازمان ملل مخالفت خواهد کرد. پکن همچنین تلاش میکند آمریکا را در قبال پیامدهای سیاستهایش پاسخگو کند.
همصدایی پکن با تهران
به گزارش تجارت نیوز، این وبگاه در ادامه آورد: از نگاه چین، خروج آمریکا از توافق هستهای ریشه اصلی بنبست کنونی در مذاکرات مرتبط با برنامه هستهای ایران است. وزارت خارجه چین تاکید دارد که سیاست «فشار حداکثری» و تحریمهای اقتصادی علیه تهران نهتنها به حل بحران کمک نمیکند، بلکه موجب تشدید تنشها خواهد شد. پکن تهدید ایران برای خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) را واکنشی قابل درک به فشارهای فزاینده آمریکا میداند، اما همزمان بر راهحلهای دیپلماتیک و حفظ چارچوب حقوقی بینالمللی برای جلوگیری از تشدید بحران تاکید میکند.
مواضع چین پس از آن مطرح شد که شماری از نمایندگان مجلس ایران، از جمله ابراهیم رضایی، خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای را مناسبترین واکنش به تشدید فشارهای اقتصادی دولت ترامپ دانستند.
چین ضربهگیر تهران میشود؟
محور اصلی موضع چین در قبال تهدید ایران به خروج از NPT، مخالفت با اعمال فشار و تحریم علیه تهران است. پکن معتقد است تشدید تحریمهای آمریکا و سیاستهای فشار علیه ایران بحران هستهای را حل نخواهد کرد، بلکه دامنه آن را گسترش میدهد. در محافل اطلاعاتی، نظامی، سیاسی و راهبردی چین، موضوع خروج احتمالی ایران از NPT از دو منظر حقوقی و امکانپذیری عملی مورد بررسی قرار گرفته است.
کارشناسان و ناظران نزدیک به محافل چینی معتقدند ایران از منظر حقوق بینالملل، بهعنوان یک کشور مستقل، از ظرفیت حقوقی لازم برای خروج از این پیمان برخوردار است؛ با این حال، پکن بهطور ضمنی هشدار داده که چنین اقدامی میتواند زمینهساز اعمال تحریمهای شدیدتر علیه تهران شود. از همین رو، چین تلاش خواهد کرد مانع بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه ایران شود.
چین در کنار روسیه آمادگی خود را برای جلوگیری از فعال شدن سازوکار «ماشه» و مقابله با اعمال تحریمهای شدید علیه ایران در شورای امنیت نشان دادند. هدف پکن، حفاظت از منافع خود و حفظ ثبات منطقهای، در عین حمایت از راهحل سیاسی است. چین از همه طرفها میخواهد به میز مذاکره بازگردند و به جای اتخاذ اقدامات رادیکال و تنشزا که میتواند تعهدات و معاهدات بینالمللی را تضعیف کند، مسیر دیپلماسی را دنبال کنند.
در این چارچوب، چین احتمالا تلاش خواهد کرد موضوع ایران در چارچوب نهادهای بینالمللی، بهویژه شورای امنیت، مدیریت شود و با استفاده از حق وتوی خود با قطعنامههایی که به محکومیت ایران یا اعمال تحریمهای جدید و شدید منجر شود، مقابله کند. پکن همچنین انتظار میرود در هماهنگی با مسکو، مانع تصویب قطعنامههای آمریکا و کشورهای غربی علیه تهران شود.
نقش پکن در احیای دیپلماسی
در عین حال، چین بر ادامه مسیر دیپلماتیک تاکید خواهد کرد و همچنان خواستار بازگشت طرفها به میز مذاکره است. پکن همچنین بر اظهارات پیشین تهران مبنی بر اینکه هدفی برای ساخت سلاح هستهای ندارد، تاکید دارد.
با این حال، درک موضع چین در قبال تشدید فشار بر ایران بدون توجه به سیاست کلی پکن در زمینه منع اشاعه هستهای ممکن نیست.
چین اگرچه انگیزههای ایران و حق این کشور برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای را درک میکند، اما به ادعای این وبگاه با حرکت تهران به سمت دستیابی به سلاح هستهای مخالف است؛ چراکه چنین تحولی میتواند ثبات نظم بینالمللی را تضعیف کرده و زمینهساز شکلگیری رقابت تسلیحاتی هستهای در منطقه شود.
در کنار این ملاحظات، حفظ منافع اقتصادی و راهبردی چین نیز در شکلدهی به سیاست پکن اهمیت دارد. چین تلاش خواهد کرد از ورود به رویارویی مستقیم با آمریکا و غرب پرهیز کند، اما همزمان تا حد امکان حمایت اقتصادی و دیپلماتیک خود از ایران را ادامه خواهد داد تا از انزوای تهران جلوگیری کند.
پکن در عرصه دیپلماتیک از تهران حمایت میکند و ضمن تاکید بر ضرورت گفتوگو، با تحریمهای یکجانبه آمریکا علیه ایران مخالفت دارد. با وجود فشارهای جاری، احتمال ورود مستقیم طرفین به یک رویارویی نظامی گسترده همچنان پایین ارزیابی میشود؛ چراکه هر دو طرف ترجیح میدهند از ورود به یک تقابل فرسایشی و پرهزینه در مقیاس گسترده اجتناب کنند.
موضع چین را میتوان در سه محور اصلی خلاصه کرد: حمایت از راهحل دیپلماتیک، مخالفت با تحریمهای یکجانبه آمریکا و تاکید بر بازگشت به مسیر مذاکره. پکن معتقد است همه طرفها باید ریشههای بحران را مورد توجه قرار دهند و برای احیای چارچوب توافق هستهای تلاش کنند؛ بهویژه در شرایطی که تهدید برخی نمایندگان مجلس ایران برای خروج از NPT مطرح شده و آنان ادامه عضویت ایران در این پیمان را در شرایط تداوم فشارهای آمریکا فاقد توجیه میدانند.
محافل اطلاعاتی، نظامی، سیاسی و راهبردی چین، پیشنهاد خروج ایران از NPT را بیش از آنکه نشانه تصمیم قطعی تهران بدانند، یک واکنش سیاسی به تشدید فشارهای اقتصادی آمریکا ارزیابی میکنند.
در عین حال، این محافل بهخوبی آگاهند که خروج رسمی ایران از NPT مستلزم طی شدن فرآیندهای داخلی و تصمیمگیری در نهادهای عالی امنیتی کشور است. از نگاه ارزیابیهای راهبردی چین، احتمال تحقق چنین سناریویی پایین است؛ با این حال، در صورت وقوع، میتواند زمینهساز تشدید شدید بحران و حتی رویارویی گسترده شود.
ارزیابی پکن از آینده رویارویی ایران و آمریکا
بر همین اساس، ارزیابیهای راهبردی در پکن حاکی از آن است که تقابل احتمالی میان واشنگتن و تهران بیش از آنکه به یک رویارویی نظامی تمامعیار منجر شود، میتواند در مسیر یک تقابل فرسایشی و چندلایه حرکت کند.
در تحلیل چین، هم واشنگتن و هم تهران همچنان فشار اقتصادی و امکان بازگشت به مذاکرات را نسبت به ورود به یک رویارویی مستقیم ترجیح میدهند.
از این منظر، پکن در پی مهار هرگونه تشدید نظامی است که بتواند امنیت انرژی، ثبات منطقهای و منافع اقتصادی چین را تهدید کند.
چین از ادامه مسیر سیاسی و دیپلماتیک برای حل بحران هستهای ایران حمایت میکند و ضمن مخالفت با فشارهای فزاینده و تحریمهای اقتصادی علیه تهران، خواستار گفتوگویی مبتنی بر احترام متقابل و حفظ ثبات منطقهای است.
پکن همچنین با اقدامات یکجانبه و تنشزا، از جمله فعالسازی سازوکار ماشه یا خروج متقابل طرفها از توافقها و معاهدات بینالمللی، مخالف است؛ چراکه چنین اقداماتی میتواند کنترل روند بحران را از دست طرفها خارج کند.
در مجموع، چین ترجیح میدهد بحران هستهای ایران و تهدید تهران به خروج از NPT از طریق چارچوبهای مذاکره و دیپلماتیک مدیریت شود؛ چارچوبهایی که ضمن حفظ ساختار اصلی رژیم عدم اشاعه، مانع از تشدید بحران شوند.
در این میان، پکن آمریکا و کشورهای اروپایی را نیز تا حدی مسئول وضعیت کنونی میداند؛ بهویژه با توجه به خروج پیشین واشنگتن از توافق هستهای که اکنون تهران نیز تهدید به خروج از آن و چارچوبهای مرتبط با آن کرده است.