چهارپنجم درآمد ارزی نفتی ایران در دوره پس از جنگ حاصل شده است

به گزارش ایسنا، فرشاد مومنی در نشست سیاستگذاری اقتصادی در جنگ اظهار کرد: بازخوانی هم‌زمان تجربه جنگ تحمیلی هشت ساله و دوره پس از آن ضرورت دارد. در این خصوص سوالی که پیش می آید این است که چرا با وجود محدودیت‌های شدید در دوره جنگ، برخی شاخص‌های اقتصادی در وضعیت مطلوب‌تری نسبت به دوره‌های بعد قرار داشت؟ متاسفانه برخی در ساختار قدرت ایران هنوز با استانداردهای دوره قاجار و دوره پهلوی می‌اندیشند و تصور می‌کنند که با بگیر و ببند و با بستن مجاری دسترسی به اطلاعات، گره‌های ایران گشوده می‌شود، باید صمیمانه و خاضعانه به آنان گفته شود که این نگاه، نشان‌دهنده پس‌افتادگی ذهنی و دور بودن از اقتضائات زمان است.

وی افزود: در شرایط کنونی، قدرت مافیاها، به‌ویژه در مقیاس جهانی، بسیار بیشتر از نیروهای توسعه‌خواه و طرفداران اقتصاد ملی است و تنها از طریق دامن زدن به بحث‌های کارشناسی آزاد و عالمانه می‌توان جامعه را واکسینه کرد. هر قدر بگیر و ببند بیشتر شود، در واقع به سلطه‌جویان و پایگاه‌های داخلی آنها در ایران پاس گل داده می‌شود. شاید یکی از دستاوردهای مهم دو جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه این بود که به حکومتگران نشان داد حساسیت‌های امنیتی در مواردی دچار خطا بوده است؛ به‌گونه‌ای که عالمان و اندیشه‌ورزانی که صادقانه نسبت به نقاط ضعف هشدار می‌دادند، به‌عنوان عناصر نامطلوب تلقی می‌شدند، در حالی که بعدها مشخص شد در چه سطوحی از نفوذ، چه آسیب‌هایی رخ داده است.

حساسیت‌های امنیتی در مواردی اشتباه است

رئیس مؤسسه مطالعات دین و اقتصاد بیان کرد: شاید یکی از دستاوردهای مهم دو جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه این بود که به حکومتگران نشان داد حساسیت‌های امنیتی در مواردی دچار خطا بوده است؛ به‌گونه‌ای که عالمان و اندیشه‌ورزانی که صادقانه نسبت به نقاط ضعف هشدار می‌دادند، به‌عنوان عناصر نامطلوب تلقی می‌شدند، در حالی که بعدها مشخص شد در چه سطوحی از نفوذ، چه آسیب‌هایی رخ داده است.

فهم توسعه بدون واکاوی «چه فکر می‌کردیم و چه شد» ممکن نیست

این استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی در سخنرانی خود با عنوان «سیاستگذاری اقتصادی در جنگ» در اندیشکده پول و ارز بانک مرکزی، اظهار کرد: همان‌قدر که مطالعه ژرفکاوانه درباره تجربه جنگ تحمیلی هشت‌ساله اهمیت دارد، مطالعه دوره پس از آن نیز اهمیت دارد و آن هم باید واکاوی بسیار جدی شود؛ چرا که دوره پس از جنگ را من «دوران چه فکر می‌کردیم و چه شد» نام‌گذاری کرده‌ام. دلیل اینکه ما به هر دوی اینها نیاز داریم، یعنی هم الگوهای موفق و هم الگوهای شکست‌خورده را باید توامان زیر ذره‌بین قرار دهیم، این است که از دیدگاه نهادی، متفکران بزرگ در میان نهادگرایان تاریخی می‌گویند هر گامی که قرار باشد رو به جلو برداشته شود، مبتنی بر دو گروه شناخت است: بنیآنهای اندیشه‌ای شکل‌دهنده وضع موجود و بنیآنهای اندیشه‌ای شکل‌دهنده وضع مطلوب.

۱۴ قله از ۱۷ عملکرد برتر اقتصادی ایران در دوره جنگ ثبت شده است

وی افزود: این پرسش بسیار بزرگ در برابر هر پژوهشگر صادق و ژرف‌اندیش قرار دارد که بتواند توضیح دهد چگونه ممکن است در تاریخ مثلا ۶۰ سال گذشته ایران، ما ۱۷ قله عملکرد اقتصادی حسب متغیرهای متفاوت داشته باشیم که از این میان، ۱۴ مورد آن در دوره جنگ اتفاق افتاده است. این موضوع بسیار قابل اعتناست و واکاوی آن می‌تواند به‌عنوان یک ذخیره دانایی ارجمند، چشم و گوش ما را باز کند. البته این سخن به معنای آن نیست که ما چشم‌بسته همان کارهایی را که در آن زمان انجام می‌شد، عینا تکرار کنیم، چرا که اکنون از بسیاری جهات شرایط و مسائل ما تغییر کرده است.

چهارپنجم درآمد ارزی نفتی ایران در دوره پس از جنگ حاصل شده است

این اقتصاددان با اشاره به تحولات پس از جنگ ضمن اشاره به یک نمونه از آنچه ذیل سیاست تعدیل اقتصادی رخ داد، توضیح داد: از نظر ظرفیت‌های منابع ارزی حاصل از خام‌فروشی، از سرآغاز موضوعیت پیدا کردن دلار نفتی در اقتصاد ایران تا امروز، بالغ بر چهارپنجم کل درآمدهای ارزی تاریخ اقتصاد نفتی ایران در دوره پس از جنگ حاصل شده است.

بنابراین این پرسش مطرح می‌شود که چگونه در شرایط جنگی، با همه محدودیت‌ها، تنگناها و اضطرارها، توانستیم عملکردی تا این اندازه غرورآفرین در حوزه اقتصادی و اجتماعی داشته باشیم، اما در دوره پس از آن، با افزایش چشمگیر درآمدها و در شرایطی که نااطمینانی‌های ناشی از جنگ، تروریسم شهری مجاهدین خلق و تحریم‌ها در سطح آن زمان وجود نداشته و شرایط صلح برقرار بوده، به چنین وضعیتی دچار شدیم. این یک پرسش بسیار بزرگ است و هر قدر عمیق‌تر و عالمانه‌تر واکاوی شود، منشا خیرهای بزرگ‌تری برای کشور خواهد بود.

نفع‌برندگان از به‌هم‌ریختگی اقتصاد، روایت‌های مخدوش تولید می‌کنند

مومنی تصریح کرد: از آنجا که موضوع این جلسه تمرکز بر تجربه هشت‌ساله جنگ تحمیلی است، فقط بر این نکته تاکید می‌کنم که در تاریخ تقریبا ۲۵۰ ساله گذشته ایران، از زمانی که مسئله توسعه و تفاوت اندازه و عملکرد کشورها اهمیت بیشتری پیدا کرده و فاصله‌ها افزایش یافته، در هر دوره‌ای که اقتصاد و جامعه ایران کارنامه درخشانی داشته، کسانی که از به‌هم‌ریختگی اقتصاد ایران نفع می‌بردند، چه در داخل و چه در خارج، بزرگ‌ترین کاری که انجام داده‌اند، ارائه روایت‌های جعلی، مخدوش و دستکاری‌شده از تجربه‌های موفق بوده است تا پژوهشگران را دچار سردرگمی کنند.