صنعت نساجی برای بقا به حمایت دولت و اصلاح سیاست‌های ارزی نیاز دارد

وی در نشستی تخصصی درباره چالش‌های صنعت نساجی و پوشاک اظهار کرد: در سال‌های اخیر این صنعت تحت تأثیر تحولات متعددی از جمله تغییرات ژئوپلیتیکی، جابه‌جایی در نقشه تجارت جهانی، تحولات بازار الیاف و نوآوری‌های فناورانه قرار گرفته است. اگرچه کشور ما در برخی از این حوزه‌ها از روندهای جهانی عقب مانده، اما با شناسایی چالش‌ها و همکاری دولت، حاکمیت و فعالان اقتصادی می‌توان این فاصله را کاهش داد.

صنعت نساجی؛ زنجیره‌ای از کشاورزی و پتروشیمی تا محصول نهایی

امامی رئوف با تشریح ساختار زنجیره ارزش صنعت نساجی گفت: صنعت نساجی تنها به پوشاک محدود نمی‌شود و طیف گسترده‌ای از محصولات شامل منسوجات خانگی، کالای خواب، پرده، حوله، پتو، روتختی، فرش، موکت و کفپوش‌ها را در بر می‌گیرد.

وی افزود: زنجیره ارزش این صنعت از دو بخش اصلی تشکیل شده است؛ بخشی که ریشه در الیاف طبیعی مانند پنبه، پشم و ابریشم دارد و بخشی که مبتنی بر الیاف مصنوعی نظیر پلی‌استر، اکریلیک و پلی‌پروپیلن است.

دبیر انجمن صنایع نساجی ایران ادامه داد: به دلیل محدودیت منابع طبیعی و هزینه بالای تولید الیاف طبیعی، طی دهه‌های اخیر در جهان گرایش به سمت استفاده از الیاف مصنوعی افزایش یافته است. این الیاف که عمدتاً از مشتقات نفت و پتروشیمی تولید می‌شوند، از نظر اقتصادی مقرون‌به‌صرفه‌تر هستند و سهم قابل توجهی در تأمین مواد اولیه صنعت نساجی دارند.

بازار جهانی نساجی و پوشاک ۱۵۰۰ میلیارد دلار ارزش دارد

وی با اشاره به جایگاه صنعت نساجی در اقتصاد جهانی اظهار کرد: ارزش بازار جهانی نساجی و پوشاک حدود ۱۵۰۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود که از این میزان، نزدیک به ۱۴۰۰ میلیارد دلار مربوط به بازار پوشاک است.

امامی رئوف افزود: کشورهای مختلف سهم قابل توجهی از تجارت جهانی این صنعت را در اختیار دارند. به عنوان مثال، صادرات پوشاک بنگلادش حدود ۵۶ میلیارد دلار و مجموع صادرات نساجی و پوشاک ترکیه حدود ۳۶ میلیارد دلار است.

وی خاطرنشان کرد: این ارقام نشان می‌دهد صنعت نساجی و پوشاک می‌تواند سهم مهمی در اقتصاد کشورها ایفا کند؛ به‌گونه‌ای که ارزش صادرات این بخش در برخی کشورها با درآمدهای حاصل از صادرات نفت و گاز در برخی اقتصادهای نفتی قابل مقایسه است.

سهم ۹ میلیارد دلاری پوشاک از بازار داخلی

دبیر انجمن صنایع نساجی ایران با اشاره به ابعاد بازار داخلی گفت: از مجموع بازار ۱۴ تا ۱۵ میلیارد دلاری نساجی و پوشاک کشور، حدود ۹ میلیارد دلار مربوط به بازار پوشاک است.

وی افزود: حدود ۳ تا ۳.۵ میلیارد دلار نیز به حوزه فرش ماشینی، موکت و کفپوش اختصاص دارد و بخش دیگری از بازار به منسوجات بی‌بافت و سایر محصولات نساجی مربوط می‌شود.

بحران تأمین مواد اولیه در برخی بخش‌های صنعت

امامی رئوف با اشاره به چالش‌های کنونی صنعت نساجی اظهار کرد: در سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری‌های مناسبی در حوزه تولید الیاف و نخ‌های پلی‌استری انجام شده است، اما امروز به دلیل آسیب‌هایی که برخی واحدهای پتروشیمی متحمل شده‌اند، این بخش با مشکلات جدی مواجه است.

وی ادامه داد: بخشی از مواد اولیه مورد نیاز صنعت نساجی وارداتی است و در برخی حوزه‌ها وابستگی قابل توجهی به واردات وجود دارد. به عنوان نمونه، در تأمین برخی مواد اولیه مورد استفاده در صنایع پوشاک و فرش ماشینی با محدودیت‌هایی روبه‌رو هستیم.

دبیر انجمن صنایع نساجی ایران افزود: شرایط فعلی حمل‌ونقل و لجستیک نیز مشکلات تأمین مواد اولیه را تشدید کرده و این مسئله می‌تواند بر روند تولید در زنجیره نساجی و پوشاک تأثیرگذار باشد.

ضرورت بررسی چالش‌های سرمایه‌گذاری در زنجیره نساجی

وی با تأکید بر اهمیت سرمایه‌گذاری در بخش‌های مختلف این صنعت گفت: چالش‌های سرمایه‌گذاری و تولید در زنجیره ارزش صنعت نساجی از تولید الیاف تا محصول نهایی نیازمند بررسی دقیق و ارائه راهکارهای عملیاتی است.

امامی رئوف خاطرنشان کرد: صنعت نساجی یکی از صنایع راهبردی کشور به شمار می‌رود و با توجه به ظرفیت اشتغال‌زایی بالا، توسعه آن می‌تواند نقش مهمی در رشد اقتصادی، افزایش صادرات و ایجاد ارزش افزوده ایفا کند.

نبود راهبرد توسعه صنعتی، صنعت نساجی و پوشاک را به صنعتی پیرو تبدیل کرده است

دبیر انجمن صنایع نساجی ایران، با اشاره به چالش‌های ساختاری اقتصاد و صنعت کشور گفت: فضای کلان کسب‌وکار در ایران از ثبات کافی برخوردار نیست و همین مسئله باعث شده تولید و نوآوری نتوانند جایگاه واقعی خود را در اقتصاد کشور پیدا کنند.

وی اظهار کرد: سودآوری فعالیت‌های غیرمولد مانند خرید و فروش ارز، طلا، رمزارز و واسطه‌گری در بسیاری از دوره‌ها قابل مقایسه با سود تولید نبوده است. حتی اگر صورت‌های مالی واقعی واحدهای تولیدی را بررسی کنیم، بخش قابل توجهی از سود ظاهری آنها ناشی از آثار تورمی است و نه سود حاصل از تولید.

توسعه صنعتی بدون برنامه‌ریزی امکان‌پذیر نیست

امامی رئوف با تأکید بر اینکه مشکلات موجود نباید موجب نادیده گرفتن ظرفیت‌های انسانی و تخصصی کشور شود، افزود: توسعه و پیشرفت کشور تنها به دست مردم، دانشگاهیان، صنعتگران، مهندسان و متخصصانی که در این کشور زندگی می‌کنند محقق خواهد شد.

وی ادامه داد: در سال‌های گذشته برنامه منسجم و مؤثری برای توسعه صنعتی کشور وجود نداشته یا اگر برنامه‌ای تدوین شده، در مرحله اجرا با مشکلات جدی مواجه بوده است.

دبیر انجمن صنایع نساجی ایران خاطرنشان کرد: اکنون بیش از یک سال و نیم از آغاز اجرای برنامه هفتم توسعه می‌گذرد، اما بسیاری از اهداف پیش‌بینی‌شده هنوز عملیاتی نشده‌اند. در حالی که نرخ مشخصی برای رشد صنعتی در این برنامه تعیین شده بود، عملکرد موجود نشان می‌دهد رشد صنعتی کشور فاصله معناداری با اهداف برنامه دارد.

نقشه جامع توسعه صنعتی هنوز تدوین نشده است

وی با اشاره به جایگاه صنعت نساجی و پوشاک در برنامه هفتم توسعه گفت: فعالان این صنعت تلاش کردند تا نساجی و پوشاک به عنوان یکی از اولویت‌های صنعتی کشور در برنامه هفتم گنجانده شود که خوشبختانه این هدف محقق شد.

امامی رئوف افزود: بر اساس مفاد برنامه هفتم، مقرر شده بود نقشه جامع توسعه صنعتی کشور از سال نخست برنامه تدوین و اجرایی شود، اما با گذشت بیش از یک سال و نیم، هنوز این سند تهیه نشده است.

وی تصریح کرد: یکی از دلایل عقب‌ماندگی صنعت نساجی و پوشاک، فقدان سیاست‌های کلان توسعه صنعتی و نبود چارچوب مشخص برای سرمایه‌گذاری در زنجیره‌های تولید است.

نبود مزیت رقابتی، تولید را تضعیف کرده است

دبیر انجمن صنایع نساجی ایران با بیان اینکه بسیاری از تولیدکنندگان داخلی توان رقابت با نمونه‌های خارجی را ندارند، گفت: بخشی از این موضوع به مقیاس تولید و هزینه تمام‌شده بالا در کشور بازمی‌گردد.

وی ادامه داد: سیاست‌های ارزی نیز در دوره‌های مختلف بر توان رقابتی تولید اثر گذاشته است. زمانی که ارز ارزان‌قیمت برای واردات اختصاص داده می‌شود، محصولات خارجی با قیمت پایین‌تری وارد بازار می‌شوند و تولیدکنندگان داخلی توان رقابت خود را از دست می‌دهند.

امامی رئوف افزود: نتیجه چنین سیاست‌هایی این بوده که بخشی از تولید داخلی به سمت حوزه‌هایی سوق پیدا کرده که در معرض رقابت مستقیم با کالاهای وارداتی قرار نداشته‌اند.

ابهام در راهبرد توسعه زنجیره نساجی

وی با اشاره به ضرورت تعیین تکلیف راهبرد توسعه صنعت نساجی و پوشاک اظهار کرد: باید مشخص شود که کشور چه جایگاهی برای خود در زنجیره ارزش این صنعت تعریف کرده است.

امامی رئوف گفت: اگر هدف تنها تولید پوشاک باشد، باید سرمایه‌گذاری‌ها متناسب با واردات پارچه و توسعه واحدهای پوشاک انجام شود؛ اما اگر هدف توسعه کامل زنجیره ارزش است، باید برای تولید پارچه، نخ، الیاف و مواد اولیه نیز برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری صورت گیرد.

وی تأکید کرد: نبود چنین نگاه راهبردی موجب شده صنعت نساجی و پوشاک کشور به‌صورت ترکیبی و بدون چشم‌انداز مشخص توسعه پیدا کند.

کاهش تولید پنبه و وابستگی بیشتر به واردات

دبیر انجمن صنایع نساجی ایران با اشاره به وضعیت تأمین مواد اولیه گفت: پیش از بروز شرایط جنگی اخیر، صنعت نساجی کشور سالانه حدود ۲۰۰ هزار تن پنبه نیاز داشت که از این میزان حدود ۱۱۰ هزار تن از طریق واردات و نزدیک به ۹۰ هزار تن از محل تولید داخلی تأمین می‌شد.

وی افزود: تولید داخلی پنبه در سال‌های اخیر کاهش یافته و از حدود ۹۰ هزار تن به نزدیک ۶۰ هزار تن رسیده است؛ موضوعی که وابستگی به واردات را افزایش داده است.

ظرفیت تولید الیاف بیش از تأمین مواد اولیه است

امامی رئوف ادامه داد: صنعت نساجی کشور سالانه به حدود ۴۰۰ هزار تن چیپس پلی‌استر نیاز دارد. پیش از شرایط اخیر، بخش عمده این نیاز از طریق تولید داخلی در مجتمع پتروشیمی شهید تندگویان تأمین می‌شد و تنها حدود ۵۰ هزار تن واردات صورت می‌گرفت.

وی خاطرنشان کرد: در سال‌های گذشته ظرفیت‌های گسترده‌ای برای تولید الیاف پلی‌استر و نخ‌های فیلامنت در کشور ایجاد شده است، اما توسعه بخش بالادستی متناسب با این ظرفیت‌ها پیش نرفته و تأمین مواد اولیه با محدودیت مواجه شده است.

آسیب به پتروشیمی‌ها، زنجیره تأمین نساجی را با بحران مواجه کرد

دبیر انجمن صنایع نساجی ایران اظهار کرد: آسیب‌های واردشده به برخی واحدهای پتروشیمی و اختلال در تولید، تأمین مواد اولیه صنعت نساجی را با مشکل روبه‌رو کرده است.

وی افزود: در شرایط عادی، مجتمع شهید تندگویان هفته‌ای حدود هفت هزار تن مواد اولیه تحویل می‌داد، اما اکنون میزان عرضه به شکل محسوسی کاهش یافته است.

افزایش ۳۰ درصدی قیمت جهانی مواد اولیه

امامی رئوف با اشاره به افزایش قیمت مواد اولیه در بازارهای جهانی گفت: قیمت جهانی چیپس پلی‌استر پیش از آغاز جنگ حدود ۸۰ سنت به ازای هر کیلوگرم بود، اما اکنون به حدود ۱.۱ دلار رسیده است که نشان‌دهنده رشد نزدیک به ۳۰ درصدی قیمت‌هاست.

وی ادامه داد: علاوه بر افزایش قیمت جهانی، هزینه‌های حمل‌ونقل نیز به شدت افزایش یافته و در برخی موارد هزینه انتقال مواد اولیه تقریباً معادل ارزش خود کالا شده است.

دبیر انجمن صنایع نساجی ایران تأکید کرد: در چنین شرایطی، مواد اولیه‌ای که در بازارهای رقیب با قیمت حدود ۱.۱ دلار در دسترس است، برای تولیدکنندگان ایرانی با قیمت‌هایی در حدود ۱.۶ دلار تمام می‌شود و این مسئله از همان ابتدای زنجیره تولید، توان رقابتی صنعت نساجی کشور را کاهش می‌دهد.

دولت باید هزینه‌های تحمیل‌شده به تولید را جبران و از صنعت داخلی حمایت کند

دبیر انجمن صنایع نساجی ایران، با اشاره به آثار اقتصادی شرایط اخیر بر واحدهای تولیدی گفت: افزایش هزینه مواد اولیه، اختلال در زنجیره تأمین، کاهش نقدینگی و نااطمینانی‌های اقتصادی موجب شده توان رقابتی بسیاری از تولیدکنندگان کاهش یابد و ادامه فعالیت برای آنها دشوارتر شود.

وی اظهار کرد: در چنین شرایطی برخی فعالان اقتصادی به جای تولید، به سمت نگهداری نقدینگی یا فعالیت‌های غیرمولد سوق پیدا می‌کنند و این مسئله به کاهش تولید، افزایش هزینه تمام‌شده و تضعیف قدرت رقابت واحدهای صنعتی منجر می‌شود.

امامی رئوف افزود: زمانی که تولیدکننده به دلیل شرایطی خارج از اختیار خود با افزایش هزینه‌ها مواجه می‌شود، انتظار دارد دولت نیز برای عبور از این وضعیت نقش حمایتی ایفا کند.

وی ادامه داد: تأمین نقدینگی مورد نیاز بنگاه‌ها، تسهیل مقررات، کنترل واردات غیرمنصفانه، مقابله با قاچاق و مدیریت آثار سیاست‌های ارزی از جمله اقداماتی است که می‌تواند به حفظ اشتغال و تداوم فعالیت واحدهای تولیدی کمک کند.

سیاست‌های ارزی در افزایش واردات پارچه مؤثر بوده است

دبیر انجمن صنایع نساجی ایران با اشاره به روند واردات پارچه در سال‌های اخیر گفت: واردات پارچه که در بخش عمده دهه ۱۳۹۰ حدود ۳۰۰ میلیون دلار در سال بود، در سال‌های اخیر به حدود ۷۰۰ تا ۹۵۰ میلیون دلار افزایش یافته است.

وی افزود: بررسی‌های ما نشان می‌دهد بخشی از این افزایش ناشی از فاصله میان نرخ ارز ترجیحی و نرخ ارز بازار آزاد بوده است. این اختلاف قیمت، انگیزه اقتصادی قابل توجهی برای واردات پارچه ایجاد کرده و در نتیجه حجم واردات افزایش یافته است.

امامی رئوف تصریح کرد: اصل واردات برای صنعت پوشاک ضروری است و هیچ‌گاه مخالف واردات نبوده‌ایم. واردات می‌تواند به شناخت ترندهای جهانی، افزایش تنوع محصولات، کنترل قیمت‌ها و ارتقای کیفیت تولید داخلی کمک کند، اما این فرآیند باید در چارچوبی شفاف و هدفمند انجام شود.

واردات بی‌برنامه، سرمایه‌گذاری در بافندگی را تضعیف کرده است

وی با بیان اینکه سیاست‌های نادرست وارداتی بر توسعه حلقه‌های تولید داخلی تأثیر منفی گذاشته است، اظهار کرد: زمانی که واردات با مزیت‌های غیرواقعی ناشی از سیاست‌های ارزی انجام می‌شود، انگیزه سرمایه‌گذاری در بخش بافندگی و تولید پارچه کاهش می‌یابد.

امامی رئوف افزود: در چنین شرایطی واحدهای تولیدی به جای حرکت به سمت نوآوری، طراحی پارچه و تولید محصولات متنوع، به سمت تولیدات تیراژ بالا و سفارش‌محور سوق پیدا می‌کنند؛ زیرا صرفه اقتصادی آنها در این مسیر بیشتر است.

وی ادامه داد: یکی از گلایه‌های فعالان صنعت پوشاک از واحدهای بافندگی این است که عمدتاً تمایل به تولید در تیراژهای بالا دارند و امکان تولید متنوع در مقیاس‌های محدود کمتر فراهم می‌شود که این موضوع ریشه در ساختار اقتصادی و هزینه‌های تولید دارد.

یارانه ارزی واردات پارچه می‌توانست صرف توسعه زنجیره تولید شود

دبیر انجمن صنایع نساجی ایران با اشاره به برآوردهای انجام‌شده در این حوزه گفت: محاسبات نشان می‌دهد منابعی که طی سال‌های اخیر از محل تخصیص ارز ترجیحی به واردات پارچه اختصاص یافته، می‌توانست برای توسعه زیرساخت‌های تولید مواد اولیه در داخل کشور مورد استفاده قرار گیرد.

وی افزود: بر اساس این محاسبات، تنها تفاوت نرخ ارز پرداختی برای واردات پارچه در چند سال گذشته می‌توانست امکان سرمایه‌گذاری برای احداث چند واحد بزرگ تولید مواد اولیه مشابه مجتمع شهید تندگویان را فراهم کند.

امامی رئوف خاطرنشان کرد: توسعه ظرفیت‌های تولید مواد اولیه می‌توانست بخشی از مشکلات امروز صنعت نساجی را در حوزه تأمین چیپس پلی‌استر و سایر مواد پایه برطرف کند و وابستگی زنجیره تولید به واردات را کاهش دهد.

ترکیه با سیاست‌های حمایتی از صنعت نساجی خود محافظت می‌کند

وی با اشاره به تجربه کشورهای رقیب در صنعت نساجی گفت: کشورهایی مانند ترکیه به‌رغم برخورداری از صنعت نساجی قدرتمند، همچنان از ابزارهای تعرفه‌ای و سیاست‌های حمایتی برای صیانت از تولید داخلی استفاده می‌کنند.

امامی رئوف افزود: هر زمان که صادرات محصولات ایرانی در برخی بخش‌ها افزایش یافته، ترکیه با اصلاح سریع تعرفه‌ها و سیاست‌های تجاری، از تولیدکنندگان خود حمایت کرده است.

وی ادامه داد: حتی در حوزه واردات پارچه نیز ترکیه با دقت مشخص می‌کند چه نوع پارچه‌ای و با چه شرایطی وارد کشور شود تا ضمن تأمین نیاز بازار، آسیبی به تولید داخلی وارد نشود.

اصلاح نظام تعرفه‌ای واردات پارچه ضروری است

دبیر انجمن صنایع نساجی ایران با انتقاد از برخی رویه‌های تعرفه‌ای اظهار کرد: بخش قابل توجهی از واردات پارچه کشور ذیل برخی ردیف‌های تعرفه‌ای کلی و غیرشفاف ثبت می‌شود که امکان تحلیل دقیق نوع و حجم واقعی کالاهای وارداتی را دشوار می‌کند.
وی افزود: اصلاح این ردیف‌های تعرفه‌ای می‌تواند به شفافیت بیشتر، سیاست‌گذاری دقیق‌تر و حمایت هدفمندتر از تولید داخلی کمک کند.

امامی رئوف در پایان تأکید کرد: اصلاح فضای کلان کسب‌وکار، تدوین سیاست‌های پایدار صنعتی و جلب مشارکت واقعی بخش خصوصی از مهم‌ترین پیش‌نیازهای توسعه صنعت نساجی و پوشاک کشور است و بدون چنین رویکردی، دستیابی به اهداف توسعه‌ای این صنعت دشوار خواهد بود.