غلات چندساله؛ راهکار کشاورزان برای مقابله با عوامل نامساعد اقلیمی
خشکسالی شدید در سال گذشته خسارت قابلتوجهی به محصول گندم برخی کشاورزان آمریکایی، وارد کرد و آنها کمترین بازده محصول را از سال ۲۰۱۷ تجربه کردند. در چنین شرایطی، برخی کشاورزان به دنبال راههایی برای افزایش مقاومت مزارع در برابر شرایط آبوهوایی نامساعد و افزایش سودآوری هستند. یکی از این راهکارها، استفاده از غلات چندساله در تناوب کشت است.
غلات چندساله برخلاف غلات یکساله که باید هر سال کاشته و برداشت شوند، پس از یک بار کاشت میتوانند برای چند سال در زمین باقی بمانند. ریشههای عمیق این گیاهان میتواند به دسترسی آنها به آب لایههای پایینتر خاک کمک کند و در زمان بارندگی شدید نیز بخشی از آب اضافی را جذب کرده و خطر رواناب و فرسایش خاک را کاهش دهد. ریشههای عمیقتر همچنین کربن بیشتری را در خاک ذخیره میکنند و به کاهش انتشار آلایندههای موجود در جو کمک میکنند.
به گزارش ایسنا، «کِرنزا» (Kernza) یکی از مهمترین غلات چندساله در حال توسعه در آمریکاست. این محصول در موسسه لند در ایالت کانزاس توسعه یافته و نخستینبار در سال ۲۰۱۰ در یک مزرعه برداشت شد.
با این حال، سطح کشت «کِرنزا» همچنان بسیار محدود است. سال گذشته این محصول در آمریکا فقط در حدود ۱۴۲۱ هکتار کشت شد، اما سطح کشت یا برداشت انواع گندم در سال زراعی ۲۰۲۶-۲۰۲۵ حدود ۱۵.۱ میلیون هکتار بود.
پژوهشگران در حال توسعه گونههای چندساله غلات رایجی مانند گندم، سورگوم و برنج هستند، اما این روند بهآرامی پیش میرود.
یکی از مهمترین موانع توسعه غلات چندساله، میزان بازده دانه این محصولات است. کشاورزان «کِرنزا» در حال حاضر حدود ۲۰ تا ۴۰ درصد بازدهی را به دست میآورند که ممکن است از کشت گندم در همان منطقه حاصل شود. دلیل آن این است که گیاه چندساله باید انرژی خود را نه تنها برای تولید دانه، بلکه برای رشد ریشههایی که در خاک نفوذ میکنند و امکان زنده ماندن گیاه برای بیش از یک سال را فراهم میکنند، صرف کند. این موضوع با گیاهان یکساله تفاوت دارد زیرا این گیاهان بهگونهای اصلاح شدهاند که تا حد امکان انرژی خود را در یک فصل رشد صرف تولید بذر بیشتری کنند.
همچنین برداشت «کِرنزا» به دلیل کوچکتر بودن دانهها نیازمند سازگاری تجهیزات کشاورزی است. با وجود این مشکلات، برخی کشاورزان مزایای اقتصادی و زیستمحیطی این محصول را قابلتوجه میدانند.
دیوید مولر، یکی از کشاورزان آمریکایی، میگوید «کِرنزا» حدود یکسوم کود مورد نیاز گندم را مصرف میکند و به دلیل عدم نیاز به کاشت سالانه، استفاده از ماشینآلات و سوخت نیز کاهش مییابد.
برخی کشاورزان علاقهمند به کشت «کِرنزا» هستند، اما نبود بازار گسترده و پایدار باعث شده عرضهکنندگان نتوانند پاسخگوی همه درخواستها باشند. با این حال، افزایش خسارتهای ناشی از خشکسالی و سیلاب میتواند توجه بیشتری را به غلات چندساله جلب کند؛ محصولاتی که پژوهشگران آنها را یکی از گزینههای بالقوه برای افزایش تابآوری کشاورزی و حفظ سلامت خاک در برابر تغییرات آبوهوایی میدانند.
کارشناسان میگویند خاک مانند یک مخزن عمل کرده و دیاکسید کربن موجود در جو را که در گرمایش زمین و تغییرات اقلیمی نقش دارد، جذب میکند. کشاورزی سالانه – یعنی چرخه شخمزنی، کاشت، برداشت و تکرار آن – به خاک فشار وارد میکند و موجب تخریب سریع زمینهای کشاورزی میشود.
گزارش سال ۲۰۲۴ سازمان ملل متحد نشان میدهد که تا سال ۲۰۵۰، تخریب خاک میتواند بیش از ۲۰ تریلیون دلار خسارت به اقتصاد جهانی وارد کند. کشت گیاهان چندساله، اختلال کمتری در خاک ذخیرهکننده کربن ایجاد میکند.
با وجود پیشرفت پیوسته در توسعه غلات چندساله و افزایش شمار کشاورزانی که به کشت آن روی میآورند، همچنان چالشهایی وجود دارد. چالش اصلی، پایین آوردن قیمت این غله به اندازهای است که بازار بزرگتری در میان مصرفکنندگان ایجاد کند.
طبق گزارش شبکه ایبیسی، برنامههای آزمایشی مربوط به غلات چندساله در سراسر جهان در حال اجراست و پژوهشگران در حال بررسی روش کشت آنها در مناطق، اقلیمها و خاکهای مختلف هستند، اما تحقیقات هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد و بهآرامی پیش میرود.