چرا هند برای دانشمندان چینی سرزمینی ناشناخته باقی مانده است؟ / وقتی دهلی نو به حلقه مفقوده مطالعات راهبردی رقیب تبدیل میشود
نشریه اکونومیست با انتشار یادداشتی نوشت: در قرن هفتم میلادی، راهبی چینی به نام «شوانزانگ» سفرش به غرب را آغاز کرد. مقصد او هند بود؛ سرزمینی که چین در آن زمان آن را بهعنوان زادگاه بودیسم بسیار ارج مینهاد. زمانی که شوانزانگ پس از ۱۶ سال به چین بازگشت، دهها متن مقدس را با خود آورد که ترجمه آنها تاثیری عمیق بر توسعه بودیسم در چین گذاشت. اما او دانش ارزشمند دیگری نیز به همراه داشت؛ از جمله اطلاعاتی درباره سیاست، اقتصاد و جغرافیای هند. او این یافتهها را در کتاب «گزارش سرزمینهای غربی» ثبت کرد. این راهب بودایی، شاید ناخواسته، یکی از نخستین پژوهشگران هند نیز به شمار میرفت.
هند در ساختار مطالعاتی چین
به گزارش تجارت نیوز، این نشریه در ادامه آورد: از آن زمان تاکنون، طی ۱۴ قرن تغییرات زیادی رخ داده؛ از جمله نگاه چین به همسایه خود امروز دیگر چندان مثبت نیست. تفاوت بزرگ دیگر، ایجاد تخصص چین درباره جهان خارج متفاوت شده است. تا سال ۲۰۲۲، پژوهش درباره یک کشور یا منطقه معمولا میان رشتههای مختلف دانشگاهی پراکنده بود؛ ممکن بود یک پژوهشگر در بخش تاریخ درباره هند مطالعه کند و سپس در رشته علوم سیاسی مدرک دکترا بگیرد.
اما در آن سال، وزارت آموزش چین مطالعات منطقهای را در «رشته سطح اول» تعریف کرد و به دانشگاهها اجازه داد بخشهای میانرشتهای ایجاد کنند و مدارکی با تمرکز بر مناطق خاص جهان ارائه دهند. این بازسازی ساختاری، بازتابی از نیاز چین برای شناخت بهتر جهانی بود که قصد دارد بر آن تاثیر بگذارد.
هند مدتهاست یکی از مهمترین موضوعات مطالعاتی چین بوده است. این کشور همسایه، رقیب بالقوه و تنها عضو دیگر باشگاه کشورهای دارای جمعیت بیش از یک میلیارد نفر است. هند همچنین مانند چین عضو بسیاری از مجامع بینالمللی، از جمله بریکس، است؛ گروهی که نارندرا مودی قرار است در روزهای ۱۲ و ۱۳ سپتامبر میزبان نشست آن در دهلی نو باشد. انتظار میرود شی جینپینگ نیز در نخستین سفر خود به هند از سال ۲۰۱۹ در این نشست شرکت کند.
ضعفهایی که عریان شد
اکونومیست در ادامه آورد: همزمان با رشد اقتصاد هند، افزایش وزن جهانی این کشور و توسعه روابط دوجانبه با چین، تعداد پژوهشگرانی که به مطالعه هند مشغول شدند نیز افزایش پیدا کرده است.
با این حال، کیفیت بخش بزرگی از این پژوهشها پایین است. «لین مینوانگ» از دانشگاه فودان شانگهای و «مائو کجی» پژوهشگر دکترا در دانشگاه تسینگهوا، در بررسی حوزه مطالعات هند که سال گذشته منتشر شد، در این باره نوشت: «افزایش علاقه به هند، ضعفهای آشکاری را نیز آشکار کرده است.» آنها تاکید کردند: «بسیاری از دیدگاهها فاقد عمق کافی، نگاه تاریخی و پایههای فکری لازم هستند».
تحلیلگران هندی که چین را مطالعه میکنند نیز به نتیجه مشابهی رسیدهاند. «راج ورما»، دانشمند علوم سیاسی که ۱۱ سال در چین زندگی کرده و مقالاتی درباره نگرش پژوهشگران چینی نسبت به هند منتشر کرده، در این باره گفت پژوهشگران قدیمیتر «منطقی و معتدل» هستند، اما نسل جوانتر گاهی «تهاجمی و متکبر» رفتار میکند.
به نظر میرسد هرچه چین پژوهش بیشتری درباره هند تولید میکند، درک آن از این کشور کمتر میشود. چرا؟
نگاه بالا به پایین
بسیاری از پژوهشگران چینی میگویند که دسترسی به اطلاعات برای آنها محدود است. هند همواره جهت صدور ویزا برای پژوهشگران و خبرنگاران از هر ملیتی محتاط بوده است. اما پس از درگیری مرگبار نیروهای دو کشور در ارتفاعات لداخ در سال ۲۰۲۰، پژوهشگران چینی از ورود به هند منع شدند.
بهبود نسبی روابط در ماههای اخیر باعث ازسرگیری صدور ویزای گردشگری شده و صحبتهایی درباره بازگشت خبرنگاران دو کشور نیز مطرح گشته است. شاید پژوهشگران نیز پس از آن بتوانند دوباره به هند سفر کنند.
باز شدن مرزها ممکن است کمککننده باشد، اما نگرشهای تاریخی که پژوهشگران چینی با خود حمل میکنند را تغییر نخواهد داد. از اواخر دوره دودمان چینگ، بیش از یک قرن پیش، نخبگان چین به هند به دلیل اینکه برای مدت طولانی مستعمره بود، نگاهی تحقیرآمیز داشتند.
رهبران انقلابی چین نیز مبارزه استقلالطلبانه غیرخشونتآمیز هند را چندان تحسین نمیکردند. دموکراسی زودهنگام هند نیز در نگاه برخی چینیها یک ضعف تلقی میشود که مانع پیشرفت آن شده است.
بر پایه همین نگاه از بالا به پایین، پژوهشگران جوان چینی اکنون با کشوری روبهرو میشوند که نسبت به چین فقیرتر و از نظر نظامی ضعیفتر است، اما درباره جاهطلبیهای خود با اعتمادبهنفس سخن میگوید. بنابراین تعجبی ندارد که آنها اهداف هند را کوچک بشمارند.
فقدان خودانتقادی نیز نقش دارد. تحلیلگران هندی درباره اشتباهات سیاستی کشورشان در قبال چین بسیار مینویسند. «آناند کریشنان» از روزنامه هندو، در خبرنامه خود در اوایل سال جاری، به نبود چنین خودبازنگریای در تحلیلهای چینی درباره هند اشاره کرد و نوشت: «گفتوگو زمانی نمیتواند پیش برود که پیشفرض اساسی این باشد که همه مشکلات موجود در روابط، ناشی از ناامنیهای طرف مقابل است؛ متغیری که من به شکلی برجسته در پکن میشنوم و میخوانم».
هند، البته، کشوری پیچیده و گیجکننده است. حتی کسانی که تمام عمر خود را در آن زندگی کردهاند نیز نمیتوانند ادعا کنند که آن را کاملا درک میکنند.
اما بهترین راه برای نزدیک شدن به هند، داشتن فروتنی است. شوانزانگ هزاران کیلومتر سفر کرد تا از گنجینههای این کشور بهره ببرد. پژوهشگران خارجی نیز میتوانند این مسیر را با ذهنی باز آغاز کنند.